Yaşlılığın peşinde

Eski Mısır inancına göre insan yaşlandıkça, iki dünya arasındaki perde incelir. Genç biri hayatın tam ortasındadır; ölüm uzak, soyut bir kavramdır. Ama yaşlandığında eşiğe yaklaşmıştır ve eşiğe yakın olan, öteki tarafı daha net görebilir, hatta onunla iletişim bile kurabilir.

Öğr. Gör. Selim Martin Dokuz Eylül Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Arkeoloji Bölümü

İnsan dediğimiz canlı da diğer tüm canlılar gibi doğar, büyür ve ölür. Ancak tümünün arasında, bir tek insan, yaşamın farkındadır. Üstelik, yaşamın tamamını anlamaya ve hatta anlatmaya çalışır. Ne diyelim, bizim de lanetimiz bu olsa gerek; bilinç sahibi olmak…

Yaşam dediğimiz şey, dışarıdan bakılınca o kadar uzundur ki, kendimizi onu birçok küçük evreye ayırmak zorunda hissederiz. Bebeklik, çocukluk, ergenlik, gençlik, olgunluk ve yaşlılık; dünyanın tamamında kabul edilen, yaşamın en bilinen evreleridir.

İnsanın kolektif hafızasının ürünü olan mitoloji de boş durmaz, ömür dediğimiz bu yaşamın her anını kaydeder, biriktirir ve gerisin geri bizlere yollar. Biz de bu kayıtlardan işimize geleni seçer, sanki tek gerçek oymuş gibi kabul eder, tekrarlar dururuz. Ta ki işimize bir diğeri gelene kadar…

İnsan yaşamının en karmaşık ve tartışılan evresi ‘yaşlılık’tır. Diğer bütün evrelerde başımıza gelenler, olan bitenler için çeşitli mazeretler üretilebilir. Ancak yaşlılık, tabiatı gereği bilgi ve tecrübe içerdiği için mazeret kabul etmez. Belki fiziksel zayıflık, yaşlılık evresindekiler için bir handikap olarak görülebilir, o kadar…

Yaşlılıkla ilgili efsaneler de bu karmaşadan nasibini alır. Kimi kültürler bu kavrama bilgelik üzerinden yaklaşırken, kimi geçen sürenin nasıl geçtiği ile ilgilenir. Bazıları yaşanan ömrün uzunluğundan dem vurur, kimisi de zamana karşı durmanın gücünden kendine malzeme üretir. Gel de çık işin içinden, çıkabilirsen.

Sevgili okur, biz en iyisi mi bu karmaşada kaybolmadan yine aradan çekilelim ve sözü kadim söylencelere terk edelim. Bakalım bu sefer hangisi işimize gelecek?

Ölümsüzlüğün laneti: Eos ve Tithonos

İlk durağımız Helen Mitolojisi; efendim Helen deyince akla hemen yaşlı tanrılar, ihtiyar bilgeler, ak sakallı filozoflar falan gelse de bu öykülerde vurgu yaşlılıkta değil, bizzat kişilerdedir. Bu karakterlerin zaten önemli özellikleri vardır, üstüne bir de yaş almışlardır. İş bu sebeple, bugün onlardan bahsetmeyeceğiz. Bu yazıda, yaşlı kelimesinin hakkını veren, biri öz be öz Anadolulu, diğeri ise hikayesini Roma’dan günümüze ulaştırmayı başaran iki karakterin sesine kulak vereceğiz.

Her sabah güneş doğmadan hemen önce, gökyüzünün doğu kenarı önce pembeleşir, sonra altınlaşır. Helenler bu anlık parlamayı tek bir kelimeyle açıklar: Şafak tanrıçası Eos.

Gülpembe parmaklı, safran renkli kıyafetleri ile her sabah Okeanos’tan yükselen ve gecenin çıkacağı kapıları açan Eos, iş hayatındaki bu başarısını ne yazık ki özel hayatına yansıtamaz.

Antik yazarlar, Eos’un bir zamanlar Savaş Tanrısı Ares’e kur yaptığını, bunu gören Aphrodite’nin de kıskançlıktan Eos’a bir lanet fısıldadığından bahseder; “bundan böyle sadece ölümlülere aşık olacaksın ve hep kaybedeceksin”. Eh, aşk hayatınızı, aşk tanrıçasından daha iyi kim mahvedebilir?

Orion, Kephalos gibi yakışıklılarla geçen başarısız birkaç denemeden sonra, Eos’un yolu Troya Kralı Laomedon’un oğlu (ünlü Priamos’un kardeşi) Tithonos ile kesişir. Bu yakışıklı, zarif ve zeki erkeği görür görmez aşık olan şafak tanrıçası, onu kaptığı gibi gün doğumunun hemen ardında kurduğu sarayına kaçırır. Tithonos’a hava hoş; Okeanos’un kıyılarında, güzeller güzeli bir tanrıçayla yaşamayı kim reddeder?

İki aşık gününü gün ederken, mutluluktan sarhoş olan Eos, geç de olsa bir gerçeği fark eder. Tithonos bir ölümlüdür ve ölümlüler yaşlanır, hasta olur ve nihayetinde ölürler. Aphrodite’nin laneti bir kez daha kulağında çınlar; her aşkı kaybedecektir.

Şafak Tanrıçası bu duruma bir çözüm bulmak adına, cesaretini toplar ve hemen soluğu Zeus’un yanında alır. Biraz övgü, biraz pohpoh ve azıcık tehdit ile sevgilisine ‘ölümsüzlük’ diler. Ulu Zeus, her günü yeniden ağartan tanrıçasını kıracak değil ya, ölümsüzlüğü ikiletmeden verir. Ancak Eos geri dönülmez bir hata yapmıştır, sevgilisi adına, bir ölümlü için en büyük hediye olan “ebedi gençlik” yerine, bir lanet olan ‘ölümsüzlük’ dilemiştir. Evet, Zeus sözünde duracak, Tithonos ölmeyecektir. Ancak sürekli yaşlanmaktan da kurtulamayacaktır!

Eos ve Tithonus, MÖ 5. yüzyıl, Boston Güzel Sanatlar Müzesi.

İlk yıllarda bu fark hissedilmez. Tithonos olgunlaşır, güzelliği daha derin bir çekiciliğe dönüşür. Eos onu sever, bakar. İkisinin Memnon ve Emathion adında iki oğulları olur. Hayat sürer. Sonra değişmeye başlar. Tithonos’un saçları beyazlar. Derisi kırışır. Adımları yavaşlar. Sesi tiz ve titrek bir hal alır.

Eos başta bunu görmezden gelir, sonra üzülür, sonra çaresiz kalır. Tanrıçanın şafak getirme işi aksayamaz; ama her sabah yanına döndüğünde, Tithonos biraz daha küçülmüş, biraz daha zayıflamıştır. Bir an gelir, Tithonos artık hiç hareket edemez hale gelir. Eos da onu bir odaya, ya da bazı versiyonlarda bir sepete ya da kavanoza koyar ve kapağı kapatır. İçeriden sürekli, bir zamanların güçlü, zarif, çekici olan o sesin yerine, anlaşılmayan mırıldanmalar gelir.

Eos artık sürekli ağlar. Her sabah gökyüzünün kızarması, Eos’un ağlamaktan kızaran gözleri ve her sabah yaprakların üzerindeki çiğ taneleri de Eos’un yitirdiği aşkı için döktüğü yaşlardır.

Tithonos’un mırıltılarını merak eden okurlar için, kavanozun kapağını azıcık gevşeteyim:
“…Bırak beni, bırak öleyim. Bırak da doğanın döngüsüne katılayım. Sonsuzluk bu değil, bu yalnızca hapishane…”

Bin yıllık bir dileğin bedeli: Sibylla Cumana

Efendim, Eos’un aşk hayatından ibret almadıysanız, size bir doz da Antik çağların en ünlü kahinlerinden birisi olan, Cumae kentinde yaşayan Sibyl isimli hanımefendiden bahsedeyim.

Anadolu’nun Kubaba/Kybele’si, zaman ve mekana dayanıp çağları aşar, hatta Latincede kahin anlamına gelen Sibel’e dönüşür. İşte bu Sibellerden bir tanesi, başka meziyetlerinin yanında, tam bin yıl yaşaması ile meşhurdur.

Adıyla sanıyla, Sibylla Cumana; Vergilius’un destanında Aeneas’a rehberlik eden, Ovidius’un Metamorphoses’inde kendi ağzından konuşan, on nesil öncesini ve ötesini görebilen ve Roma daha henüz bir krallık iken bu topraklarda olacak her şeyi dokuz kehanet kitabında toplayan muhteşem bir varlık olarak tarif edilir.

Sibylla Cumana. Elihu Vedder’in 1896 tarihli bir illüstrasyonu.

Apollon’un kehanet yeteneğini bağışladığı kadınlar arasında, Sibylla Cumana güzelliği ile ön plana çıkınca, Apollon kendisi ile birlikte olması karşılığında ona bir dilek hakkı tanır. Sibyl yerden bir avuç kum alarak, avucundaki kumlar kadar yaşamak ister. Kum taneleri tam olarak bin adettir.

Mitoloji sevdalısı okurların iyi bildiği gibi, Apollon sürekli ilgi duyduğu kadınlar tarafından reddedilir. Bu hikayede de durum farklı olmaz. Sibylla Cumana, dileği kabul olduktan sonra Apollon’a verdiği sözü tutmaz ve tanrının öfkesini üzerine çeker. Tanrı elbette sözünden dönmeyecektir ama dileğin hiçbir yerinde ‘gençlik’ kelimesi geçmediği için, Tithonos’un başına gelenler, Sibylla Cumana’nın da başına gelecektir.

İlk yüzyıllar muhtemelen iyidir… Sibyl yaşlanır, ama bilgeliği de derinleşir. Kahinliği güçlenir. İnsanlar Cumae’ye akın eder, tavsiye ister, kehaneti dinler. Sibyl’in adı kıyıdan kıyıya yayılır.

Ama yıllar onlarca yıla, onlarca yıl yüzyıllara dönüşür. Sibyl küçülür. Her yıl biraz daha. Beyin yaşlanmıyor, hafızası keskin, kehaneti güçlü, zihni berrak. Hatta Sibyl yedi yüz yaşındayken bizim Troya kaçkını Aeneas, ölen babası Ankhises’i ziyaret etmek için yeraltı dünyasına nasıl gidebileceğini, ona sorup öğrenmiştir. Ama beden giderek daha az yer kaplar. Deri sarkar, kemikler büzülür, ses incelir.

Bir noktada Sibyl o kadar küçülmüştür ki artık yürüyemez. Bir kavanoza ya da bazı versiyonlarda küçük bir sepete konur, tavandan asılır. Ziyaretçiler gelir, sorar: “Ne istiyorsun, Sibyl?” Ve cevap her seferinde aynıdır: “Ölmek istiyorum.”

Efendim, mesajı aldık sanıyorum; uzun yaşamak iyi bir şey değil. Ancak olurda bu konuda karşımıza bir fırsat çıkarsa, ne dilediğimize çok dikkat edeceğiz.

İnsanlar uzun yaşayınca, işler pek yolunda gitmiyor sevgili okur. Peki, ya kahramanımız uzun yaşayan bir hayvan olsaydı?

Bilgeliğin dokuz kuyruğu

Sıradaki coğrafyamız Uzak Doğu. Çin mitolojisinde ortaya çıkmış, başta Kore ve Hindistan olmak üzere Asya’nın içlerine kadar yayılmış, ancak asıl kıvamını Japon efsanelerinde bulmuş bir hayvanla sizi tanıştırmak isterim.

Bu söylencede baş rolümüz, tilki. Ama öyle herhangi biri değil, tamı tamına dokuz kuyruğu olan bir tilki. Japon dilinde söylenişi ile ‘Kyūbi no Kitsune’.

Japon mitolojisinde kitsune -tilki- dünyanın en ilginç varlıklarından biridir; çünkü onu gerçekten anlamak için tek bir kelime yetmez. Kitsune aynı anda hem hilekar hem kutsal, hem tehlikeli hem koruyucu, hem hayvan hem tanrı olabilir. Ve bütün bu katmanlar, geçirdiği yılların üstüne birikerek şekillenir. Yaşlılık, bu mitolojide bir son değil; bir dönüşümdür.

Ormanda küçük bir tilki yavrusu doğar. Kızıl kürklüdür, meraklıdır, biraz çapkındır. Tavukları kaçırır, çiftçileri sinir eder, geceleri köy kenarında dolaşır. Sıradan bir hayvan. Ama yıllar geçer. Sonra on yıllar. Sonra yüzyıllar. Ve bir şeyler değişmeye başlar. Kuyruğu ikiye ayrılır. Sonra bir yüzyıl daha geçer, hop kuyruk yine ayrılır. Bu döngü tam dokuz yüzyıl devam eder.

Japon kültüründe kitsune, yaşadıkça değişir. Bu değişimi ölçmenin yolu ise kuyruklarının sayısıdır. Her yüz yılda bir kuyruk kazanan tilki, yüzyıllar boyunca şu evrelerden geçer: Birinci yüzyılda tek kuyruğu vardır, hala sıradan bir hayvandır; ama artık normalin ötesinde bir zekaya sahiptir. İnsanların duygularını okuyabilir. Kimi zaman rüyalara girer.

İkinci ve üçüncü yüzyılda sırayla iki ve üç kuyruğu olur. Yanılsamalar yaratmaya başlar. Basit biçim değiştirme denemeleri yapar; yaşlı bir kadına, çekici bir gence, küçük bir çocuğa dönüşebilir. Ama bu dönüşümler henüz kusurludur, dikkatli gözler, gölgedeki kuyruğu ya da yüzün hayvan ifadesini fark edebilir.

Dördüncü ve beşinci yüzyılda kuyruğun sayısı önce dört sonra beş olur. Artık tam anlamıyla insan kılığına girebilir; yıllarca kimliğini gizleyebilir. Hava değişikliklerini önceden hisseder, ateş ve su üzerinde sınırlı güce sahiptir.

Altıncı ve yedinci yüzyılda, altı ve yedi kuyruğa sahip, başkalarının zihinlerine girebilen, olayların kısmen geleceğini görebilen bir forma dönüşür. Bu aşamada kitsune çoğunlukla insanlardan uzaklaşmış, yalnız ve sessiz bir hayat sürmektedir. Bilgelik, onu toplumdan koparmıştır.

Sekizinci yüzyılda artık sekiz kuyruklu olan bu yaratık, hava durumunu değiştirebilir; hastalıkları iyileştirebilir ya da hastalık yayabilir. Sırları artık derindir; konuşması bile bir kehanet gibi hissettirmeye başlar.

Prens Hanazata ve Dokuz Kuyruklu Tilki.
Utagawa Kuniyoshi (1798-1861).

Dokuzuncu yüzyılda ise işler artık tam anlamı ile efsanelerin konusu olacaktır. Bu kadar yaşayan bir varlık, artık gerçek anlamda ‘hayvan’ sayılmaz. Kyūbi no Kitsune’nin kürkleri altın ya da kar beyazıdır. Bu renk değişimi, sıradan kırmızı kürklü tilkiden kopuşu simgeler. Artık o, doğanın bir parçasından çok, doğanın üstündeki bir güce yakındır. Şinto panteonunda, bereket, pirinç ve ticaretin tanrısı Inari’nin yanında yer alır; tanrının bazen habercisi, bazen koruyucusu, bazen de yeryüzündeki gözü olarak tasvir edilir.

Kyūbi, insanlara nadiren görünür. Bir efsaneye göre, yalnızca gerçekten dürüst ve bilge bir kalbe sahip olan kişi dokuz kuyruklu tilkiyi görebilir; ya da gördüğünü sanır ama aslında tilki onu görmesine izin vermiştir.

Ancak kitsune tek bir yüze sahip değildir ve her zaman ‘iyi bir karakter’ olarak karşımıza çıkmaz.

Tarihte iki farklı kitsune arketipi öne çıkar. Bunlardan ilki Zenko’dur. Şehirleri ve köyleri koruyan, insanlara bereket getiren Zenkolar, İnari’ye bağlı, kutsal, bilge tilkilerdir ve tapınaklarda yaşarlar.

Şeytani tilkilere ise Yako ya da Nogitsune denir. Bunlar insanlara musallat olurlar; zihinleri bulandırır, hastalık yayarlar. Yine aynı zamanda, güzel bir kadın kılığına girerek erkekleri baştan çıkarırlar.

Japon felsefesinde karşımıza sürekli çıkan bu ‘ikilik’ durumuna dikkatini çekmek isterim sevgili okur. İyi ya da kötü, mutlak değildir. Her büyük güç kötüye kullanılabilir; her derin bilgelik karanlık bir yüze de sahip olabilir. Yani ‘yaşlılık’ tek başına bir erdem değildir.

Ölümle aynı masada: Senet oyunu

Efendim, hayvanı da yüzyıllar boyu yaşatmayı başardık ama istediğimize tam olarak ulaşamadık sanki. Ne yapmalı, nasıl yapmalı? En iyisi, şimdi zamanı biraz geriye sarıp, coğrafyayı da az değiştirip, ölümsüzlüğün peşine düşenlerin oynadığı bir oyuna gidelim. Belki bu oyun, şu fani dünyadaki vaktimizi değerli kılar.

Tanıştırayım sevgili okur; kaderle bir masa başında oynanan kumar: Senet. Senet’in bilinen en eski örnekleri MÖ 3100 yıllarına kadar uzanır. Firavunların mezarlarında, sıradan köylülerin evlerinin kalıntılarında, tapınaklarda ve saray duvarlarındaki resimlerde Senet’e rastlanır. Tutankhamon’un
mezarında dört ayrı Senet tahtası bulunmuştur. Kraliçe Nefertari’nin mezarında ise bizzat kendisi, görünmez bir rakibe karşı Senet oynarken resmedilmiştir.

Nefertari Senet oynarken. Mezar Resmi, MÖ 1295–1255.

Senet oynayan biri, aynı anda iki şeyi yapar: hem karşısındaki rakibini yenmeye çalışır hem de kendi kaderini sınar. Çünkü Mısırlılar için Senet tahtasının üzerindeki otuz kare, tam anlamıyla insan hayatının haritasıdır. Başından sonuna, doğumdan ölüme ve bazen ölümden de sonrasına…

Senet tahtasındaki otuz kareyi, bugün tam olarak bilmiyoruz. Kuralların tamamı hiçbir papirüste eksiksiz aktarılmamıştır. Ama arkeolojik bulgular ve kısmi metinler, bize oyunla ilgili genel bir çerçeve sunar.

III. Amenhotep’in Senet Kutusu. MÖ 1391–1353.

İlk on kare, dünyevi hayatı temsil eder. Doğum, büyüme, günlük mücadeleler. Burada oyun henüz hızlıdır; taşlar ilerler, geriler, birbirini iter.

Orta on kare, geçiş bölgesidir. Bu karelerden bazılarına özel isimler verilmiştir: ‘Su karesi’, ‘mutluluk evi’, ‘yeniden doğuş evi.’ Bir taşınız buraya düştüğünde ya büyük bir şans kazanırsınız ya da başa dönmek zorunda kalırsınız. Hayatın ortasındaki belirsizlik, bu karelere sinmiştir.

Son on kare ise Duat’a, yani ölüler diyarına aittir. Burada taşlar artık salt oyun nesnesi değil; ruhun yolculuğunun simgesidir. Otuzuncu kareye ulaşmak, öteki dünyada güvenli bir limanı bulmak demektir.

Senet’i sıradan bir oyundan efsaneye dönüştüren mit, Thoth’la ilgilidir. Thoth, Mısır tanrılarının en karmaşık figürlerinden birisidir. Bilgeliğin, yazının, matematiğin ve zamanın tanrısıdır. Bir eli terazi tutar- ölülerin kalbini tartmak için- diğer eli kalem. Kafası ibis kuşunun kafasıdır; uzun gagası ile tüm zamanın kayıtlarını tutar.

Efsaneye göre Ay’ın ışığı başlangıçta takvime tam uymaz; yılda 360 gün vardır ve Gökyüzü Tanrıçası Nut, bu takvim uyumsuzluğu nedeniyle bir türlü doğum yapamaz. Burada Thoth devreye girer. Ay Tanrısı Khonsu ile bahse girerek ‘Senet’ oynar. Bahse göre; Thoth her kazandığında Ay’dan biraz ışık alacaktır.
Ay kaybettikçe ihtişamını kaybeder ve yeniden güçlenmek için doğup batmak zorunda kalır. Ancak Toth kazandığı için ışık biriktirir ve böylece takvime beş yeni gün eklemeyi başarır. Bu beş günde Nut çocuklarını doğurabilir. Böylece bildiğimiz 365 günlük yıl başlar. Yani bu efsaneye göre, Mısır takvimi bir kumar masasının ürünüdür.

Şimdi gelelim bu oyunun yaşlılık ile ilişkisine.

Eski Mısır inancına göre insan yaşlandıkça, iki dünya arasındaki perde incelir. Genç biri hayatın tam ortasındadır; ölüm uzak, soyut bir kavramdır. Ama yaşlandığında eşiğe yaklaşmıştır ve eşiğe yakın olan, öteki tarafı daha net görebilir, hatta onunla iletişim bile kurabilir. İşte yaşlılar için Senet oynamak hem gerçek hem sembolik bir eylemdir.

Gerçek anlamda oyun bir geçiş pratiğidir. Taşları ilerletmek, kendi ruhunun Duat’taki yolculuğunu kafada canlandırmaktır. Her hamle bir dua gibidir: “Buradan geçebilir miyim? Bu engeli aşabilir miyim?”

Ele geçen bazı Senet tahtalarında, oyun karelerinin üzerine yazılmış küçük hiyeroglif işaretler, büyü metinleri ve tanrı isimleri bulunması, oyunu aynı zamanda büyüsel bir uygulamanın da malzemesi yapar. Özellikle yaşlı ve hasta bireylerin bu tür üzeri yazılı tahtaları, belki kötü ruhlara karşı koruma için, belki de hastalıklarını ‘oyunda yenilgiye uğratmak’ için kullandığı düşünülür. Mesela bir tahtanın üzerinde “bu oyunu oynayan, ölümden güçlü çıkar” yazısı bulunmuştur. Tabii günümüz oyunlarının sloganları düşünülünce, bu yazının ne kadarı gerçekten büyü ne kadarı reklam metni, bilmek pek mümkün değil!

Yine yazılı kayıtlardan anlaşıldığı üzere, yaşlı bir oyuncunun başarılı Senet oynaması, sembolik anlamda ölümden sonraki yolculuğa hazır olduğunun işaretidir. İyi bir Senet oyuncusu, iyi bir ruhtur. Çünkü oyun, sabır, strateji ve belki biraz da ilahi lütuf gerektirir. Hem de Thoth ile oynuyorsanız, kazandığınız her oyun sizi öteki dünyadan bir gün daha uzaklaştıracaktır.

Ne dersin sevgili okur? Bence denemeye değer!

Üstelik bu oyun, siz nihayet kaybedip ölseniz bile bitmez. Antik Mısır’ın ünlü Ölüler Kitabı’nda, 17’nci bölümde, ruhun ölüler diyarına ulaştıktan sonra yapacakları anlatılır. Bu yapılacaklar listesinde, “Ruh, Duat’ta Senet oynar” yazar. Yani aslında Mısırlılar için ölüm, oyunun bitmesi değil, yeni bir sahaya geçmektir.

Gördüğünüz üzere Senet, öteki dünyada da oynanıyor. Sadece bu kez rakip farklı olmalı. Bir de ortadaki bahis çok daha yüksek olmalı desek, sanırım yanılmayız!

Yaşlılığın adı: Elli

Ömrümüzü de bir oyuna bahis koyduktan sonra, geriye yapacak tek bir şey kaldı sevgili okur: Yaşlılığın gerçek gücünü herkese göstermek. Buyurun atlayalım şu yelkenliye, rotamız İskandinav mitolojisi. Thor ve Loki az önce yola çıktılar, bir an önce onlara yetişmemiz lazım.

Snorri Sturluson tarafından 13’üncü yüzyılda kaleme alınan ve İskandinav mitolojisinin en büyük iki kaynağından biri olan Nesir Edda’nın bir bölümünde, Thor ve arkadaşlarının devlerin diyarı olan Jotunheimr’daki Utgard kalesine yaptığı bir ziyaret anlatılır.

Hikayede, uzun ve çeşitli maceralarla renklenen bir yolculuğun ardından öğle vakti civarında yolcular varış noktalarına ulaşır. Kalenin kapısı kilitlidir ve seslendikleri halde kimse kapıyı açmaz. Ancak Thor ve diğerleri kapının parmaklıkları arasındaki çok geniş boşluklardan kolayca geçebildiklerini fark eder. İçeri girdiklerinde, aralarında bu kalenin kralı dev Utgarda-Loki başta olmak üzere bir grup erkeğin oturup yemek yediği ve içki içtiği bir salona varırlar. Ev sahibi dev, yeni misafirlerini tanır ve hemen küçük
boyutlarıyla alay etmeye başlar.

Evet sevgili okur, sanırım sahne gözünüzde canlandı. Mekan devlere ait kocaman bir kale; herkes yüksek ve gösterişli bir salonda toplanmış. Bir tarafta güçlü tanrı Thor, Kurnaz Tanrı Loki ve onlara eşdeğer birkaç arkadaşı, diğer tarafta ise güçlü ve korkutucu devler. Üstelik devler, tanrılar ile aralarında yüzyıllardır süren çekişmeyi, ev sahibi olmanın verdiği özgüvenle iyice kızıştırıyor. Ortam gittikçe ısınıyor. Ne diyelim, mücadele başlasın, hak eden kazansın.

İlk atak Loki’den gelir. Hem girişteki aşağılamaya bir cevap vermek hem de ilk baştan üstünlüğü ele geçirmek için ortaya bir iddia atar: “Bu kalede kimse benden daha hızlı yemek yiyemez.”

Karşısına Logi isimli bir dev çıkar. Salonun ortasına, içi et dolu bir tekne konur. İki rakip iki yandan yemeye başlayacak, ortaya ilk ulaşan kazanacaktır. Düdük çalar, yarışma başlar; kısa bir süre sonra ikisi de aynı anda ortada buluşurlar. Ancak Loki kendi tarafındaki tüm eti yerken; Logi ise eti, kemikleri ve hatta teknenin kendisini bile yemiştir. Düüt! Devler 1- Tanrılar 0.

Tanrıların arasından Thjalfi ortaya çıkıp haykırır: “Bu kalede kimse benden daha hızlı koşamaz.” Karşısına Hugi isimli dev çıkar. Herkes avluya taşınır. Düdük çalar, yarış başlar. Hugi, bitiş çizgisine ulaştığında, Thjalfi o kadar geride kalır ki, rakibiyle buluşmak için geri dönüp sonra bir kez daha onu geçer. Düüt! Devler 2- Tanrılar 0.

Bu sefer Thor ortaya çıkıp, önce herkesten daha çok içebileceğini, sonra da her türlü ağırlığı kaldırabileceğini ayrı ayrı iddia eder.

Fakat sonuç hiç beklendiği gibi olmaz. Thor ne önüne konan içki boynuzunu üç yudumda bitirebilir, ne de yerde oturan bir kediyi kaldırabilir. Düüt! Devler 4- Tanrılar 0.

Öfkeye kapılan Thor, eline çekicini alıp kaledeki herkesi kendisiyle güreşmeye davet eder. Bunu duyunca ev
sahibi devin yüzüne bir gülümseme yayılır ve aşağılayıcı bir şekilde, hizmetkarlarından biri olan yaşlı, çökmüş ve beli bükülmüş bir kadın olan Elli’yi, Thor ile güreşmesi için meydana çıkartır.

Thor tüm gücüyle yaşlı kadını kavramaya ve yere sermeye çalışır ancak kadın bir kaya gibi sabit kalır. Thor hamlelerini sertleştirdikçe, Elli daha da dirençli hale gelir ve Şimşek Tanrısının gücünü emiyor gibi görünür. Müsabakanın sonunda, tüm kudretine rağmen Thor dengesini kaybeder ve Elli karşısında tek dizinin üzerine çökmek zorunda kalır. Utgarda-Loki araya girerek güreşi orada bitirir. Skoru yazmaya gerek yok sanırım sevgili okur. Tanrılar büyük bir hezimete uğrarlar.

Thor ve Elli. İllüstrasyon: Dmitriy Galkin.

Bundan sonra Utgarda-Loki, artık yarışma yapılmayacağını söyler ve herkesi uyumak için yatağına gönderir. Bizim mağlup tanrılar da çaresiz uyumaya çekilir ve geceyi kalede geçirirler.

Sabahleyin kalkıp ayrılırken, ev sahipleri Utgarda-Loki, onlara kaleden çıkarken eşlik eder ve dün gece aslında ne olduğunu anlatır.

Yemek yarışında Loki’nin rakibi ateşti. Ateş her şeyi yutar. Koşu yarışında ise Thjalfi’nin rakibi düşünce idi. Düşünce her şeyden hızlıdır. İçki yarışında senin içki boynuzunun bir ucunu okyanusa vermiştik. Bir okyanusu üç yudumda içemezsin. Kaldırmaya çalıştığın kedi ise aslında Midgard Yılanı Jormungandr idi. O dünyamızı saran yılandır.

Şimdi gelelim dövüştüğün hizmetkar kadın Elli’ye. O ise yaşlılığın ta kendisidir. Ve tanrı bile olsa kimse yaşlılığı yenemez. Eninde sonunda herkes onun karşısında diz çöker…

Ya canım okur, en sevdiği tanrılarının bile hayatın karşısında güçsüz olduğunu yüzüne vuran bu İskandinavları, gel de sevme. Ne varsa bunlarda var.

Efendim, uzun yaşadık olmadı, dokuz kuyruk kazandık tam yerini bulmadı. Kaderle kumar oynadık, bir baktık kaybetsek bile oyun devam ediyor. Nihayetinde yaşlılığa dayanacak bir güç olmadığını gördük.

O zaman sözü daha da uzatmaya gerek yok. Kulağımızı Seneca’ya çevirip, bu yazımıza son verelim.

“Yaşamak uzun yıllar nefes almak değil, hayatı hakkıyla doldurmaktır.”


Söylencemiz sürecek. Viya böyle!

Leave a Reply

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir