“Öyle ya, yaşlılık birçok yaşlı için öyle iğrenç bir şeydir ki Etna’yı sırtlamaktan daha ağır bir yük olduğunu
bile söylerler.” Cicero
Doç. Dr. Çağlar Özbek
Muğla Sıtkı Koçman
Üniversitesi, Yönetim ve Çalışma Sosyolojisi Anabilim Dalı
Yaşlı Sağlığı Anabilim Dalı
Cicero, ‘De Senectute’ (Yaşlı Cato ve Yaşlılık Üzerine) isimli eserinde ölüm ve bilgelik üzerinden yaşlılığı anlamlandırmaya çalışır. Cicero’nun bu çabası bugün çok farklı bağlamlarda hala tartışılan ve idealinin ne’liği üzerine tartışmaların yürütüldüğü bir muammadır. Yaşadığımız yüzyılda ulus-devletlerin ‘yaşlılığı’ ekonomik bir yük olarak gördüğünü, bazı toplumlarda yaşlıların bilgelikle bir tutularak kutsandığını, sanayileşmiş toplumlarda ise bakım emeğinin yaşlılar üzerinden tartışıldığını gözlemliyoruz. Ancak nereden bakarsak bakalım hiç kuşkusuz kuşakların son evresi olan yaşlılık, sadece bir yaş aralığını değil sosyolojik bir olguyu betimler.

Cicero’nun yaşlılığı, “Etna’yı sırtlamaktan daha ağır bir yük” olarak tarif eden sözleri, yalnızca bireysel bir yakınma değil; insanlık tarihinin yaşlılığa dair taşıdığı çelişkili düşüncelerin de erken bir ifadesidir. Çünkü yaşlılık, tarih boyunca aynı anda hem bilgelikle özdeşleştirilir hem de güçsüzlük, üretimsizlik ve toplumsal dışlanma ile ilişkilendirilir. Bu nedenle yaşlılık üzerine yürütülen tartışmalar,
çoğu zaman biyolojik bir evreden çok, toplumların insan yaşamına hangi değerleri atfettiğini gösteren bir ayna işlevi görür.
Cicero’nun Capitol Müzesi’nde bulunan büstü.
Dün…
Yaşlılık madem sosyolojik bir olgu, o zaman onu tarihsel bağlamından koparmadan incelemek gerekir. Örneğin Antik dönemde yaşlılık -bugüne de benzer şekilde- hem bilgelik ve deneyimin kaynağı olarak yüceltilir hem de bedensel çöküş, güç kaybı ve toplumsal dışlanma ile ilişkilendirilen bir olgu olarak değerlendirilir. Özellikle Antik Yunan düşüncesinde yaşlılık, filozoflar arasında tartışmalı bir konu olur.
Platon ‘Devlet’ isimli eserinde yaşlılığı tutkuların yatıştığı, aklın ve ölçülülüğün güç kazandığı bir yaşam evresi olarak yorumlarken, Aristoteles, ‘Erdemler ve Kötülükler-Gençlik, Yaşlılık, Yaşam ve Ölüm Üzerine’ isimli eserinde yaşlılığı bedensel ve zihinsel zayıflamanın arttığı bir dönem şeklinde ele alır. Roma dünyasında ise Cicero, yaşlılığın erdem, hafıza ve kamusal deneyim açısından değer taşıdığını savunur. Buna karşın antik tıp metinleri, edebiyat ve sanat eserleri yaşlı bedeni çoğu zaman kırılganlık, hasta-
lık ve toplumsal işe yaramazlık üzerinden tanımlar. Dolayısıyla antikitede yaşlılık yalnızca biyolojik bir süreç değil; toplumsal statü, cinsiyet, yurttaşlık ve üretkenlik üzerinden anlam kazanan kültürel bir kategori olarak görülür.

Herkül ve Geras, Yaşlılığın Kişileştirilmesi,
Louvre Müzesi, Paris.

Yaşlılığa ilişkin Platoncu pozitif bakış açısı ve Aristotelesçi negatif bakış açısı yaklaşımlar Orta Çağ’da da tartışmaların merkezinde ve belirleyiciydi. Ancak 15 ve 16’ncı yüzyıllarda felsefi düşünce yerini yavaş yavaş ekonomik ve sosyal olana bırakır ve yaş, özellikle yaşlı ayrımcılığı gündeme taşınmaya başlar. Ticari kapitalizmin ilk adımları olarak merkantilizmin bireyin değerini üretimle ilişkilendirmesi, yaşlı bedenlerin üretimden uzak ve bakıma muhtaç olarak yorumlanması düşüncesini de geliştirdi. Bu düşüncenin en güçlü temsilcisi hiç kuşkusuz 1260’lı yılların başlarında Roger Bacon tarafından yazılan Opus Majus (Büyük
Eser) isimli eserdeki iddialardır. Simya ve doğa bilimleri sayesinde organların gençleştirilerek ömrü uzatacak iksirlerin geliştirilebileceğini iddia eden Bacon, yaşlılığı doğal bir süreç olarak değil patolojik bir süreç olarak ele alır. Bacon’a göre yaşlılık tedavi edilmesi gereken bir olgudur.
Roger Bacon, Opus Majus, 1750 baskısı.
17 ve 18’inci yüzyıllarda ise yaşlılık düşüncesi, erken modern Avrupa’nın dönüşen toplumsal yapıları, bilimsel gelişmeleri ve Aydınlanma düşüncesi çerçevesinde yeniden yorumlanır. 17’nci yüzyılda yaşlılık hala büyük ölçüde dinsel ve ahlaki bir perspektifle ele alınırken, insan bedeninin mekanik bir sistem olarak anlaşılmaya başlanması yaşlanmanın da ‘doğal bir biyolojik çözülme’ süreci şeklinde yorumlanmasına yol açar. Francis Bacon insan ömrünün bilimsel araçlar yoluyla uzatılabileceğini savunarak yaşlılığı kader olmaktan çıkarıp müdahale edilebilir bir alan olarak değerlendirir. Benzer şekilde René Descartes bedeni mekanik işleyişe sahip bir yapı olarak tanımlar ve yaşlanmayı fiziksel süreçlerle açıklamaya yönelir. Ancak
toplumsal düzlemde yaşlılık çoğu zaman üretkenlik kaybı, güçsüzlük ve ekonomik bağımlılıkla ilişkilendirilmeye devam eder; özellikle yoksul yaşlılar, yardım kurumlarının ve erken sosyal kontrol mekanizmalarının konusu haline gelir.
18’inci yüzyılda ise Voltaire, Jean-Jacques Rousseau ve diğer Aydınlanma düşünürleri insan yaşamını evrelere ayırıp yaşlılığı toplumsal ve psikolojik bir kategori olarak daha sistematik biçimde tartışır. Bu dönemde deneyim ve akıl kavramlarının önem kazanması, yaşlı bireyin ‘bilge kişi’ imgesini kısmen güçlendirir; ancak aynı zamanda modern üretkenlik anlayışının yükselişiyle birlikte yaşlılık, ekonomik fayda üzerinden değerlendirilen bir döneme de dönüşür. Özellikle nüfus istatistiklerinin gelişmesi ve dev-
letlerin demografik yapıyla ilgilenmeye başlaması, yaşlı bedenini yönetilmesi gereken bir toplumsal mesele haline getirir. Böylece 18’inci yüzyıl, yaşlılığın yalnızca bireysel bir kader değil; tıp, ekonomi, ahlak ve devlet yönetimi ekseninde tartışılan kamusal bir kategoriye dönüşmesinde önemli bir kırılma noktası olur.
Bugün…
Geçmişle kıyaslandığında modern dünyada yaşlılık meselesinin giderek daha görünür hale gelmesinin temel nedenlerinden biri demografik dönüşüm oldu. Ortalama yaşam süresinin uzaması, doğurganlık oranlarının düşmesi, kentleşmenin hızlanması ve sağlık alanındaki ilerlemeler dünyanın birçok yerinde yaşlı nüfus oranını büyük bir hızla artırdı.
Ancak bu niceliksel artış, yaşlı bireylerin toplumsal statüsünü güçlendirmek yerine çoğu zaman onları ekonomik göstergeler üzerinden tartışılan bir kategoriye dönüştürdü. Özellikle neo-liberal ekonomi politikaları içerisinde bireyin değeri üretkenlik, hız ve piyasa içerisindeki işlevselliği üzerinden ölçüldüğü için yaşlı beden ‘yavaşlayan’, ‘bakıma ihtiyaç duyan’ ve ‘üretim dışında’ bir beden olarak kodlandı. Böylece yaşlılık yalnızca biyolojik değil, aynı zamanda ekonomik bir sorun alanı haline geldi.
Bu durumun en belirgin örneklerinden biri bakım emeği tartışmalarıdır. Sanayileşmiş toplumlarda çekirdek aile yapısının yaygınlaşması ve kadınların ücretli işgücüne daha yoğun katılımı, yaşlı bakımını aile içindeki görünmez bir sorumluluktan çıkararak kamusal bir mesele haline getirdi. Ancak bakım hizmetlerinin profesyonelleşmesi bile yaşlı bireylerin toplumsal yalnızlaşmasını tam anlamıyla engelleyemiyor. Huzurevleri, bakım merkezleri ve ilgili sağlık kurumları yaşlılığın kurumsal mekanları haline gelirken; yaşlı
birey giderek gündelik hayatın merkezinden uzaklaşıyor. Bu bağlamda modern toplumun yaşlılıkla kurduğu ilişkinin temelinde bir tür ‘görünmezleştirme’ pratiğinin bulunduğunu söyleyebiliriz.

Yaşlı bakımı günümüzde kamusal bir mesele olarak
değerlendirilmelidir.
Bazı toplumlarda ise yaşlılık hala aile hafızasının, deneyimin ve bilginin taşıyıcısı olarak görülüyor. Geleneksel yapılarda yaşlı, yalnızca aile büyüğü değil; aynı zamanda geçmiş ile bugün arasında bağ kuran kültürel bir aktördür. Özellikle sözlü kültürün güçlü olduğu toplumlarda yaşlılık, kolektif hafızanın korunması açısından önemli bir işlev üstleniyor.
Ancak küreselleşme, kentleşme ve dijitalleşme süreçleri bu toplumlarda da kuşak ilişkilerini dönüştürürken; yaşlı bireyin otoritesi giderek zayıflıyor. Böylece Doğu ile Batı arasında kurulan keskin karşıtlık da tam anlamıyla sürdürülebilir görünmüyor. Dolayısıyla bugün, eskiden olduğu gibi Doğu ve Batı arasındaki ayrım sanıldığı kadar keskin sınırlarla ayrışmaz.
Yaşlılığın toplumsal anlamı üzerine düşünürken beden politikalarını da göz ardı etmemek gerekir. Günümüz kültürü gençliği dinamizm, güzellik ve başarı ile özdeşleştirirken; yaşlanmayı çoğu zaman ‘kaçınılması gereken’ bir süreç olarak sunuyor.
Kozmetik endüstrisi, cerrahi, dermatolojik ve anti-aging teknolojileri, gençlik kültürü etrafında şekillenen tüketim pratikleri yaşlanmayı doğal bir yaşam evresi olmaktan çıkarıp adeta ‘ertelenmesi gereken bir kusur’ gibi görüyor ve gösteriyor. Bu nedenle modern insan yalnızca yaşlanmaktan değil, yaşlı görünmekten de korkuyor. Burada mesele biyolojik dönüşümden çok, toplumsal olarak değersizleştirilen bir kategoriye dahil olma kaygısıdır.
Gençlik kültürü etrafında şekillenen tüketim pratik-
leri, yaşlanmayı yaşamın doğal bir evresi olarak de-
ğil, geciktirilmesi, gizlenmesi ya da düzeltilmesi
gereken bir kusur olarak sunuyor.

Öte yandan yaşlılık yalnızca kayıp ve çözülme üzerinden okunabilecek bir dönem değildir. Birçok düşünür için yaşlılık, insanın zamanla kurduğu ilişkinin olgunlaştığı; deneyim, hafıza ve düşünsel derinliğin arttığı bir yaşam evresidir. Dolayısıyla yaşlılık, yalnızca insan ömrünün son aşaması değil; toplumların üretkenlik, beden, bakım, hafıza ve ölüm karşısındaki tutumlarını açığa çıkaran çok katmanlı bir sosyolojik olgudur. Bir toplumun yaşlılarına nasıl davrandığı, aslında o toplumun insan yaşamına hangi ölçütlerle değer verdiğini de gösterir. Çünkü yaşlılık, en nihayetinde herkesin kaçınılmaz biçimde dahil olacağı ortak bir insanlık aşamasıdır.
Bugünün dünyasında yaş ayrımcılığı, yalnızca yaşlı bireylere yönelik önyargılardan ibaret değildir; çalışma hayatından sağlık politikalarına, dijital kültürden gündelik dile kadar uzanan yapısal bir toplumsal sorundur. Özellikle 21’inci yüzyılda nüfusun hızla yaşlanmasıyla birlikte yaşlılık, ilk kez bu kadar büyük ölçekli biçimde-son dönemde yaşanan COVİD-19 pandemisinin de hızlandırıcı etkisiyle- ekonomik, siyasal ve kültürel tartışmaların merkezine yerleşti. Ancak paradoksal biçimde, yaşlı nüfus arttıkça yaşlı bireylerin toplumsal görünürlüğü ve temsil gücü aynı ölçüde artmadı.
Dünya Sağlık Örgütü verilerine göre dünyada her iki kişiden biri yaşlılara yönelik yaşçı tutumlar taşıyor. Bu veri, yaş ayrımcılığının münferit önyargılardan değil, oldukça yaygın bir kültürel zihniyetten beslendiğini göstermesi bakımından dikkat çekicidir. Aynı raporlar, yaş ayrımcılığının yalnızca toplumsal dışlanma üretmediğini; daha erken ölüm, depresyon, sosyal izolasyon ve sağlık hizmetlerine erişimde eşitsizlik gibi doğrudan sonuçlar yarattığını ortaya koyuyor. Dünya Sağlık Örgütü’ne göre yaş ayrımcılığı, bireylerin yaşam süresini ortalama 7,5 yıl etkileyebilecek kadar güçlü bir sağlık belirleyicisi!
Modern kapitalist toplumlarda yaş ayrımcılığı çoğu zaman ‘üretkenlik’ kavramı üzerinden şekillenir. Gençlik; hız, adaptasyon, teknolojiye uyum ve dinamizm ile özdeşleştirilirken; yaşlılık yavaşlık, verimsizlik ve ekonomik bağımlılık üzerinden kodlanır. Özellikle iş piyasasında bu durumu açık biçimde görebiliriz. Avrupa ve Amerika’daki araştırmalar, ileri yaşlardaki çalışanların işe alım süreçlerinde sistematik biçimde dezavantajlı olduğunu gösterir. Bu noktada dikkat çekici olan, modern ekonominin yaşlıları
bir çelişki içinde konumlandırmasıdır. Bir yandan emeklilik yaşları yükseltilir ve insanların daha uzun süre çalışması beklenir; diğer yandan iş piyasası ileri yaş çalışanları ‘eski’, ‘uyumsuz’ ya da ‘teknolojiye uzak’ olarak damgalar. Örneğin Çin, yaşlanan nüfus nedeniyle kamu personeli alımlarında yaş sınırını yükseltmek zorunda kaldı. Bu durum, demografik zorunlulukların yaş ayrımcılığıyla çatışmaya başladığına işaret ediyor.
Günümüzde emeklilik yaşları giderek yükseltiliyor ve insanlardan daha uzun yıllar çalışmaları bekleniyor. Ancak aynı iş piyasası, ileri yaştaki çalışanları çoğu zaman ‘eski’, ‘uyumsuz’ ya da
‘teknolojiye uzak’ şeklinde etiketleyerek dışlıyor.”

Ancak yaş ayrımcılığı yalnızca yaşlı bireyleri hedef almaz; gençler de benzer biçimde ‘deneyimsiz’, ‘olgunlaşmamış’ ya da ‘ciddiye alınmaması gereken’ bireyler olarak kategorize edilir. Özellikle dijital kültürde kuşaklar arası gerilimler, sosyal medya dili aracılığıyla görünür hale geldi: ‘ok boomer’, ‘unc’, ‘too young to understand’ gibi ifadeler gündelik mizahın parçası gibi görünse de kuşak stereo tiplerini yeniden üretiyor.
Sosyal medya platformlarındaki kullanıcı deneyimleri hem gençlerin hem yaşlıların yaş temelli küçümseme ve dışlanmayı gündelik hayatlarında yoğun biçimde hissettiklerini gösteriyor. Burada önemli olan nokta, yaş ayrımcılığının diğer ayrımcılık türlerinden farklı olarak ‘herkesin potansiyel olarak maruz kalacağı’ bir ayrımcılık biçimi olmasıdır. İnsan, yaşamı boyunca farklı yaş kategorilerinin içine girer ve her aşamada farklı stereotiplerle karşılaşabilir. Bu nedenle yaşçılık yalnızca belirli bir grubun sorunu değil, yaşam döngüsünün tamamını ilgilendiren yapısal bir meseledir.
Öte yandan medya ve tüketim kültürü de yaş ayrımcılığını derinleştiren önemli alanlardan biridir. Reklamlarda, sinemada ve dijital platformlarda genç bedenin idealize edilmesi; yaşlı bedenin ise ya ‘görünmezleştirilmesi’ ya da ‘bakım ihtiyacı’ üzerinden temsil edilmesi, yaşlanmayı toplumsal olarak değersizleştiriyor.
‘Anti-aging’ endüstrisinin milyarlarca dolarlık ekonomik hacmi de tam olarak bu korkudan besleniyor: yaşlanmanın biyolojik değil, kültürel olarak ‘istenmeyen’ bir durum haline gelmesi!
Demografik veriler ise bu tartışmayı daha da kritik hale getiriyor. Dünya Sağlık Örgütü’ne göre 2050 yılında dünya nüfusunun yaklaşık %22’si 60 yaş üstü olacak ve yaşlı nüfus 2 milyarı aşacak. Bu durum, yaşlılığın artık toplumların ‘istisnai’ değil, merkezi meselelerinden biri haline geldiğini gösteriyor. Dolayısıyla yaş ayrımcılığı yalnızca etik bir problem değil; sağlık sistemlerinden kent planlamasına, çalışma yaşamından sosyal politikalara kadar geniş bir yapısal dönüşüm alanı.
Bugünün dünyasında yaşlılık etrafındaki temel mücadele, yalnızca daha uzun yaşamak değil; toplumsal olarak değersizleştirilmeden yaşlanabilmektir. Çünkü modern toplum, insan ömrünü uzatmayı başarmış olsa da yaşlılıkla birlikte yaşamayı kültürel olarak hala tam anlamıyla öğrenebilmiş değildir…
Yarın…
Yaş ayrımcılığıyla mücadele yalnızca etik bir duyarlılık meselesi değil; aynı zamanda demografik dönüşüme uyum sağlayabilmek için gerekli bir sosyal politika alanıdır. Çünkü dünya nüfusunun hızla yaşlandığı bir dönemde, yaşlı bireyleri toplumsal yaşamın dışına iten sistemler uzun vadede ekonomik, kültürel, siyasal ve etik krizler üretme potansiyeline sahip. Bu nedenle günümüzde birçok uluslararası kuruluş ve sosyal politika yaklaşımı, yaşlılığı ‘bakım yükü’ ekseninden çıkarıp aktif yurttaşlık, katılım ve hak temelli bir perspektifle ele alan politikalar önerir. İlk ve en temel politika alanı çalışma yaşamıdır. İş piyasasında yaş ayrımcılığını önlemek için yalnızca ayrımcılık yasağı getirmek yeterli değildir; işe alım süreçlerinden emeklilik politikalarına kadar bütün yapının yeniden düzenlenmesi gereklidir. Özellikle yaş temelli işe alım filtrelerinin kaldırılması ve ileri yaş çalışanlar için yeniden beceri kazandırma programlarının yaygınlaştırılması önemli adımlar arasındadır. Bugün birçok ülkede dijitalleşme ve teknolojik ilerlemeler gerekçe gösterilerek ileri yaş çalışanların işgücü piyasasının dışında bırakıldığını görüyoruz.

Bu nedenle yaşam boyu öğrenme politikaları yaşlı bireyleri ‘eksik’ olarak değil, değişen teknolojiye uyum sağlayabilecek yurttaşlar olarak ele almalıdır. Bunun yanında sosyal koruma politikalarının güçlendirilmesi de yaş ayrımcılığıyla doğrudan ilişkilidir. Güvencesiz emeklilik sistemleri, yoksulluk riski ve bakım hizmetlerine erişimdeki eşitsizlikler yaşlı bireyleri toplumsal olarak daha kırılgan hale getirir. Bu nedenle yaşlılık politikalarının yalnızca bakım hizmetlerine değil; gelir güvencesine, sosyal katılıma ve bağımsız yaşam hakkına da odaklanması gerekir. Özellikle yalnız yaşayan yaşlı nüfusun arttığı toplumlarda
sosyal destek ağlarının güçlendirilmesi kritik önemdedir.
Bir diğer önemli alan sağlık politikalarıdır. Yaş ayrımcılığı sağlık sistemlerinde çoğu zaman görünmez biçimde işler. Yaşlı bireylerin ‘zaten yaşlı’ oldukları gerekçesiyle bazı tedavilere erişimde ikinci plana itilmesi ya da ruhsal sorunlarının ‘yaşlılığın doğal sonucu’ olarak görülmesi, sağlık alanındaki yaşçılığın örnekleridir. Bu nedenle sağlık personeline yönelik yaş ayrımcılığı farkındalık eğitimleri, geriatri uzmanlığının güçlendirilmesi ve yaş dostu sağlık hizmetlerinin yaygınlaştırılması önemlidir.
Yerel yönetimler ve kent politikaları da yaş ayrımcılığıyla mücadelede kritik bir yere sahiptir. Modern kentler çoğu zaman genç, hızlı ve hareketli bedenler düşünülerek tasarlanır. Bu durum yaşlıların kamusal alana erişimini zorlaştırır ve onları sosyal izolasyona iter. Oysa yaş dostu kent uygulamaları; erişilebilir toplu taşıma, güvenli yaya alanları, kamusal dinlenme mekanları ve kuşaklar arası etkileşimi destekleyen sosyal alanlar aracılığıyla yaşlı bireylerin toplumsal yaşama katılımını güçlendirebilir. Özellikle İskandinav ülkelerinde geliştirilen “age-friendly city” modelleri, yaşlıların yalnızca korunması gereken biri de-
ğil, kamusal yaşamın aktif öznesi olarak düşünülmesine dayanır.
Medya ve kültürel temsiller de önemli bir alan olarak karşımıza çıkar. Yaş ayrımcılığı yalnızca yasal düzenlemelerle değil, kültürel imgelerle de yeniden üretilir. Reklamlarda, dizilerde ve sosyal medyada yaşlı bireylerin sürekli ‘muhtaç’, ‘teknolojiden anlamayan’ ya da ‘hayattan çekilmiş’ kişiler olarak temsil edilmesi toplumsal önyargıları besler. Bu nedenle medya politikalarının, yaşlılığı homojen bir kategori olarak değil, çeşitlilik barındıran bir yaşam evresi olarak yansıtan içerikleri teşvik etmesi önemlidir. Çünkü kültürel temsil, toplumsal algının en güçlü belirleyicilerinden biridir.
Eğitim politikaları da kuşaklar arası gerilimi azaltmada önemli bir rol oynayabilir. Özellikle erken yaşlardan itibaren yaşlılık üzerine geliştirilen olumsuz kalıp yargılar, çoğu zaman erken yaşlarda öğrenilir ve zamanla yaş ayrımcılığına dönüşebilir. Bu nedenle kuşaklar arası dayanışmayı destekleyen eğitim programları, ortak sosyal projeler ve deneyim paylaşımına dayalı çalışmalar yaşlılığa ilişkin algıları dönüştürebilir. Bazı ülkelerde uygulanan kuşaklar arası etkileşim programlarında çocuklar, gençler ve yaşlılar aynı sosyal alanlarda bir araya gelir; birlikte öğrenir, üretir ve vakit geçirir. Bu tür uygulamalar yaş temelli
önyargıların azalmasına ve kuşaklar arasında daha güçlü bağlar kurulmasına katkı sağlar.
Son olarak, yaş ayrımcılığıyla mücadelede dilin dönüştürülmesi de önemli bir adımdır. Gündelik hayatta kullanılan küçümseyici ifadeler, yaşlı bireyleri edilgen ve değersiz gösteren söylemler ayrımcılığın kültürel taşıyıcılarıdır. Bu nedenle yaşlılığı yalnızca ‘çöküş’ ya da ‘yük’ üzerinden değil; deneyim, hafıza, toplumsal katkı ve farklı yaşam biçimleriyle birlikte düşünmek gerekir. Yaşlılık yalnızca biyolojik bir gerçeklik değil, aynı zamanda bir toplumsal eşitlik meselesidir. Bir toplumun yaşlılarına sunduğu yaşam koşulları ise o toplumun insan onuruna, sosyal adalete ve yaşamın her evresine verdiği değerin en açık göstergelerinden biridir.
Dolayısıyla etkili bir yaş ayrımcılığı politikası yalnızca yaşlı bireyleri korumayı değil; toplumun yaşlanma fikriyle kurduğu ilişkiyi dönüştürmeyi hedeflemelidir. Çünkü asıl mesele yalnızca insanın daha uzun yaşaması değil, yaşamın her evresinde toplumsal saygınlığını koruyabilmesidir.
