Yenikapı 12 Erken Orta Çağ Ticaret Teknesi 1:

Oldukça iyi korunmuş ahşap yapısı, taşıdığı amforalar ve mürettebata ait mutfak eşyalarıyla dikkat çeken Yenikapı 12, kazı alanının en çarpıcı buluntularından birisi. MS 9’un cu yüzyılda battığı belirlenen gemi, Theodosius Limanı’nın tabanın da, deniz kumu ve Lykos Deresi’nin alüvyon tabakası altında amforalarıyla birlikte gömülü kalmıştı ve gövdesinin yüzde 60’ı bütünlüğünü koruyarak 21’inci yüzyılda yeniden keşfedildi.

Yenikapı 12 batığı, gövdesindeki farklı zamanlarda uygulandığı anlaşılan reçine katmanları, kaplama tahtalarının aşınmış iç yüzeyleri, zamanla yaprak gibi incelmiş iç kaplamaları ve onarım tahtaları gibi özellikleriyle, kendi döneminde uzun süre denizlerde seyrettiğini açıkça ortaya koyar. Bu bulgular, geminin sadece inşa teknolojisi açısından değil, kullanım ömrü b oyunca geçirdiği değişim ve onarım süreçleriyle de arkeolojik açıdan son derece önemli veriler sunuyor.

Yenikapı 12, 2007 yılında keşfedildi; kazısı, dokümantasyonu, teknolojik incelemeleri, restitüsyonu ve rekonstrüksiyonu tamamlandı. Yapılan çalışmalara göre, yaklaşık 9,24 metre uzunluğunda ve 2,64 metre genişliğinde, kıyı denizciliği yapan küçük bir ticaret teknesidir. Tek direkli Latin yelken donanımıyla hareket eden gemi, dönemin karakteristik özelliklerinden olan iki çeyrek dümenle kontrol ediliyordu. Kıç tarafında, mürettebatın kişisel eşyaları ve erzaklarını depolayabilmesi için livar benzeri kapaklı bir bölme bulunuyor. Tekne, yaklaşık 3,20 metre uzunluğundaki ambarında 250 kadar amfora taşıyabilme kapasitesine sahip.

Düşük draftlı ve düz dipli gövde yapısı, sığ limanlara ve koylara kolayca girebilmesine, kumsala çekilebilmesine ve hatta nehirlerde seyir yapabilmesine olanak tanır. Ancak Marmara Denizi’nde patlak veren ani bir yaz fırtınası sırasında sulara gömülmüş ve deniz tabanından yükselen kumun yeniden çökmesiyle kısa sürede üzeri örtülmüştür. Bu kapsamlı projede gerçekleştirilen çalışmaların ayrıntılarını aktaran kitap, Yenikapı 12 batığının kazı sürecinden denizlerdeki seyrine kadar uzanan bilimsel yolculuğunu ele alıyor; batığın ahşap yapısı üzerindeki detaylı analiz ve değerlendirmeleri büyük bir titizlikle sunuyor.

Arkeolojik gemi buluntularının araştırılması, belgelenmesi, rekonstrüksiyonu ve denizcilik konularında uzmanlaşmış bir gemi rekonstrüktörü olan Işıl Özsait Kocabaş, geminin yapım tekniklerini derinlemesine inceledi. Bu kapsamda hazırladığı doktora tezi, Türkiye’de ‘Gemi ve Tekne Arkeolojisi’ alanında tamamlanmış ilk doktora çalışmasıdır. Tezinde, Yenikapı 12’nin yapım tekniğiyle ilgili önemli bulgulara ulaşan Kocabaş, bu çalışmanın ardından da gemi ahşaplarını incelemeye ve elde ettiği verileri diğer Yenikapı batıklarıyla karşılaştırmaya devam etti. Yaklaşık 15 yıl süren aralıksız çalışmalarının sonucunda, bu kapsamlı kitabı kaleme aldı.

Kitap, Yenikapı Batıkları Projesi yürütücüsü Prof. Dr. Ufuk Kocabaş’ın editörlüğünde 2007 yılında yayımlanan ve proje çalışmaları ile batıklar hakkında genel bir perspektif sunan ‘Yenikapı Batıkları: Yenikapı’nın Eski Gemileri’ kitap serisinin ilk detay cildidir. Temel ve güncel kaynaklara yerveren geniş kaynakça, kitapta geçen mesleki terimleri açıklayan çift dilli gemi ve tekne terminolojisi, araştırmacılar için bilgiye erişimi artırarak uluslararası iş birliğini teşvik ediyor. Ayrıca, ilgili başlıklar altın da düzenlenmiş indeks, bölümlerdeki örtüşen konuların takibini kolaylaştırarak okuyucuların bilgiye daha sistematik bir şekilde erişimini sağlıyor.

Kitapta yer alan altı bölüm, birbirini takip eden bir konu bütünlüğü içerisinde düzenlendi ve detaylı bir şekilde kaleme alındı. Giriş niteliğindeki birinci bölüm, MS 9’uncu yüzyılda Theodosius Limanı’nda batmış olan Yenikapı 12 batığını, bulunduğu bağlamla ilişkilendiriyor. İkinci bölüm, Yenikapı 12 üzerinde uygulanan ve bir gemiyi mümkün olan en geniş kapsamda yorumlamak için geliştirilmiş metodolojiyi ayrıntılı bir şekilde sunuyor. Üçüncü bölüm, batığın mevcut elemanlarının biçimsel ve boyutsal özelliklerinin derlendiği bir katalog olarak tasarlandı.

Dördüncü ve beşinci bölümler, kitabın en ön emli ve ilgi çekici kısımlarını oluşturuyor; batığın ahşaplarının detaylı analizini, ikonografik, etnografik ve arkeolojik örneklerle karşılaştırmalarını içerirken, bu analizlerden yola çıkarak hipotezler geliştiriyor. Altıncı bölüm ise Yenikapı 12’ye genel bir bakış sağlarken, ileride yayımlanması planlanan, batığın restitüsyon ve rekonstrüksiyonuna odaklanacak cilde atıfta bulunuyor. Bu düzenleme, okuyucuya YK12’nin kazı sürecinden yapım tekniklerine ve gelecekteki yorumlarına kadar kapsamlı bir yolculuk sunuyor.