Tarih boyunca insanlar yaşlanmanın, güçten düşmenin ve arzunun azalmasının önüne geçebilmek için sayısız çare aradı. Baharatlardan otlara, deniz ürünlerinden egzotik bitkilere, macunlardan şerbetlere kadar uzanan bu uzun afrodizyak tarihi, yalnızca cinselliğe değil insanın genç kalma, arzu duyma ve hayattan zevk alma isteğine de ışık tutuyor.
Prof. Dr. Dinçer Savaş Lenger
Akdeniz Üniversitesi, Edebiyat Fakültesi, Tarih Bölümü
Yaşlılık ve güçten kesilme arasında ciddi bir bağlantı olduğu aşikar. Ancak bu doğal dönüşümün iz düşümü, herkes üzerinde gözlenmez. Aristoteles, “yaşlıların arzuları zayıftır” tespitinde bulunur. Petronius, Satyricon adlı eserinde “Yaşlılık her şeyi alır; güzelliği de arzuyu da.” der. Juvenalis “İhtiyar beden hala ister ama artık yapamaz!” yorumunda bulunur. Ovidius ise acımasızca “Aşk gençlerin işidir, yaşlılık ona yakışmaz” der. Cicero ise yaşlılıktan bahis açtığında, insanların aslında yaşlılıktan değil; hastalık, güçsüzlük, yalnızlık ve ölümden korktuklarını, yaşlılığın en büyük avantajının ise gençliğin taşkın tutkularından kurtulmak
olduğunu söyler. Yine de eski günlerin muzaffer anılarıyla yaşayanlar ve kendini genç hissedenler Cicero gibilerine kulak asmaz ve yeni zaferler için çare derdine düşer!
Bu bağlamda cinsel istek uyandırdığına, libidoyu canlandırdığına ve performansı artırdığına inanılan afrodizyaklar, tarih boyunca kendisine ihtiyaç duyan kadın ve erkeklere mutluluk vadetti. Adını Aşk Tanrıçası Aphrodite’den alan bu maddeler ya da bu maddelerden üretilmiş macun, iksir, tertip, sakız, şurup, çay ve daha niceleri gerçekten etkili miydi yoksa bir plasebo etkisine mi sahipti? Bu sorunun yanıtını bilmek zor ama kimileri işlevsel olmalı ki bugün hala konuşuluyorlar. Tarih boyunca sayısız ürünün ismi arzu uyandırıcı ve kudret vericiye çıktı ve bu listeye gün be gün yenileri eklendi. Beklentileri karşılaması adına tüketilenler listesinde neler yok ki?
Her şeyden önce baharatlar… Kokusu bile ortamı erotik kılan vanilya, hemen hemen tüm aşk iksirlerinde yer alan, ölüyü bile dirilttiğine inanılan kara biber, mutlu bir evliliğin sembolü biberiye, aşkın efsanevi baharatlarından, tüm zevklerin anahtarı olarak adlandırılan muskat, Antik Çağ’da Kilikya bölgesinin şehvet uyandıran sarı safranı, bekaret yemini etmiş keşişlere yasaklanmış olan karanfil, hem genç hem de yaşlı erkekleri daha şehvetli kılan kişniş, aşk habercisi, ismi Binbir Gece Masalları’nda geçen nane, Orta Çağ’ın parlayan yıldızı hardal tohumu, Roma’da kadınların bazen coşku verici bazen de açıkça tahrik edici
bulduğu tarçın, zerdeçal, zencefil…

Baharatlar tarih boyunca
cinsel isteği ve performansı
artırdığı düşünülen doğal
afrodizyaklar arasında yer
aldı.
Aşk gençlerin işi mi?
Bitkilere gelecek olursak hiç kuşkusuz yalancı kekik (geyik otu), adamotu, çemen otu, yaban otu, kırlangıç otu, ısırgan otu, limon otu ve roka ilk akla gelenler. Bunlardan en popülerleri yalancı kekik, diğer adıyla geyik otu ve adamotudur.
Geyik otu, geleneksel tıp
uygulamalarında cinsel isteği artırdığı düşünülen bitkiler arasında yer alır.

Geyik otu, ününü Olympos tanrılarından alır. Söylentiye göre Olympos’un kutsal ormanlarında Nymphe Laura ölüm derecesinde kederlidir. Zira sevgilisi yaşlı Satyre Anos artık onu tatmin edememektedir. Dionysos, şehvetin ve dizginlenemez cinsel arzunun sembolü Satyre’e yol gösterir ve ona geyik otunun erdemlerini öğretir. Satyre, otu doyasıya yer ve tıpkı eski günlerdeki gibi hem eşini mutlu eder hem de kendisi mutlu olur. Buna karşın Hıristiyanlar şehvet verdiği için onu yasaklı bitkilerden sayarlar, tıpkı ismi Büyük Şair Ovidius’un aşk sanatında geçen çemen, yaban ve kırlangıç otu gibi…
Adamotu ise tarih boyunca şüphesiz en önemli afrodizyaklardan biri olarak kabul görmüştür. Eski Ahit’te Hz. Yakup’un karısı Raşel, ona bir oğul doğurabilmek için bu bitkiyi tüketir ve Hz. Yusuf’a hamile kalır. Kız kardeşi Lea da tüketmiş olmalı ki o da Issakar’ı doğurur. Hellen dünyasında ise, adamotu büyücü Tanrıça Kirke’nin otudur ve Hellenli büyücülerin aşk iksirlerinin değişmezidir.

Orkide, aşk ve tutkunun simgelerinden biri olarak
birçok kültürde özel bir yere
sahiptir.
Bu bitkinin ünü Roma’ya kadar varır. Ünlü hekim Dioskorides e göre bu ot, en az Aphrodite kadar mutluluk ve haz vadeden, eskilerin ‘aşk elması’ olarak adlandırdığı, oldukça tehlikeli bir bitkidir.
Kimi sebzelerin de cinsel gücü artırdığına dair yaygın bir kanı bulunur. Özellikle kereviz, başta modern tıbbın babası Hippokrates ve Orta Çağ’ın önemli kadın yazarlarından Azize Hildegard von Bilden olmak üzere pek çok yazar tarafından en önemli afrodizyaklardan biri olarak kabul edilmiştir.
Antik çağlardan beri kudret verdiği bilinen bir diğer bitki ise orkidedir. Kimi kaynaklarda ‘satyrion’ adıyla karşımıza çıkan orkidenin kökünden elde edilen toz sahlep sadece soğuk kış günlerinde içimizi ısıtan bir içeceğin temel maddesi değil, aynı zamanda şehvet uyandıran, baştan çıkartıcı, çıldırtıcı ve sayısız birleşme vadeden bir afrodizyaktır.
Pek çokları ise kuruyemişleri tercih eder; özellikle de fındık, badem, ceviz ve keçiboynuzu gibi kolay bulunan leziz atıştırmalıkları. Bu yemişler çoğu zaman ballı tertiplerin içinde karşımıza çıkar. Doğal uyarıcı olan, oldukça besleyici, direnç ve güç veren bal ile karıştırılmış, yüksek kalorili ve aromalı kuruyemiş, Balkan ve Orta Doğu kültürlerinde bilindik bir afrodizyaktır.

Sert kabuklu kuruyemişler, tarih boyunca afrodizyak besinler arasında değerlendirildi.

Kuruyemişler, afrodizyak özellikleriyle ilişkilendirilen geleneksel besinler arasındadır.

Fransız Ressam Louis Léopold Boilly’nin 1825 tarihli ‘İstiridye yiyenler’ adlı çalışması.
Yüzü deryaya dönük diyarlarda ise insan, çareyi denizde arar. Çağlar boyu istiridye en popüler afrodizyak olarak kabul edilir. O kadar etkilidir ki aşk hayatıyla ünlenen Casanova, anılarında cinsel gücünü her sabah tükettiği 50 istiridyeye borçlu olduğunu belirtir.
Rusya ve ona yakın coğrafyalarda ise tercih balık yumurtasından, yani havyardan yanadır. Söylentiye göre Çarlık Rusyası’nın son demlerinde sarayın güçlü adamlarından seks düşkünü Rasputin, cinsel gücünü kilolarca tükettiği havyar ve şampanyaya borçludur. İstiridye ve havyar kadar olmasa da ıstakoz, karides, deniz kestanesi, kum midyesi gibi kabuklu deniz canlıları da doğal afrodizyak olarak
her zaman tüketilmiştir.
Dünyanın dört bir yanından şehvet reçeteleri

İstiridye hem sembolik anlamı hem de besin içeriği nedeniyle afrodizyak gıdalar arasında özel bir konuma sahiptir.
Bir de tanımadığımız uzak coğrafyalar var ki buldukları çareler bizim için neredeyse tamamen bilinmez. Kore ve Çin’den çıkıp dünyaya yayılan, evrensel bir popülariteye sahip Ginseng’i ve Ginkgo Biloba’yı bir kenara koyarsak, akla gelen diğer örneklerin çoğu bize oldukça yabancı: Latin Amerika’nın meşhur guaranası, Polinezya ve Hawai
adalarına özgü kawa kawa bitkisi, Batı Afrika ve Latin Amerika’nın kola ağacı fındığı, Güney Amerika’da Fransız Guyanasında oldukça yaygın olan Muira Puama, Bolivya ve Peru’da dilimlenip haşlanarak tüketilen San Pedro kaktüsü; Güneydoğu Asya’da yemeklerde baharat, şaraplara aroma olarak kullanılan Galanga, Malezya ve İndonezya’da Tongkat Ali ve daha niceleri…


Ginseng, yaşlılıkta fiziksel ve bilişsel işlevleri destekleme potansiyeli nedeniyle ilgi gören bitkilerden biridir.
Mersin balığı yumurtalarından elde edilen havyar,
günümüzde olduğu gibi geçmişte de seçkin sofra-
ların vazgeçilmez lezzetleri arasında yer almıştır.
Sonuç olarak ismi geçen tüm bu gıdalar ve bahsi açılmayan tüm diğerleri nadiren çiğ olarak tüketildi. Çoğu zaman hazırlanan yemeklerin, içeceklerin ve karışımların bir parçası oldular. Şaraplarla karıştırılanlar, likörü yapılanlar, çay gibi demlenenler içilip tüketildi. Bazılarıyla iştah açıcı yemekler hazırlandı, baştan çıkarıcı sofralarda tüketildi. Pek çokları sadece güç versin diye hazırlanan karışımlarda yer aldı. Kimi zaman etkisini artırmak için hazırlanışlarında dualar okundu, büyüler yapıldı, içlerine tırnaktan adet kanına büyüsel nesneler katıldı. Asya’da ve Uzakdoğu’da cinsel gücü artırdığına inanılan karışımlarda ve ilaçlarda, eski çağlardan beri çok farklı malzemeler kullanıldı. Bunlar arasında ayı, at ve yılan kanı, kertenkele derisi,
panter yumurtalıkları, geyik ve gergedan boynuzu sayılabilir. Kama Sutra’da geçen ballı karabiberli sütle kaynatılmış keçi koç testisi belki de eserin yazıldığı coğrafya için en bilindik deva olmalı.

Lanselot’ un Baştan Çıkartılışı. Orta Çağ minyatürlerinde yaşlılık, evlilik ve cinsellik birlikte ele
alınan yaşam deneyimleri arasında yer almıştır.
Mesirden kuvvet macunlarına: Osmanlı’nın afrodizyak mirası
Bizim coğrafyamıza geldiğimizde, Greko-Romen geçmişe sahip, Hıristiyan-Yahudi ve ardından İslam kültürüyle harmanlanmış, bolca şamanist ve animist dokunuşların gözlemlendiği dünyamızda afrodizyak olarak genelde macunların ve karışımların hazırlanıp tüketildiği göze çarpıyor. Afrodizyak denilince bunlardan hiç kuşkusuz en ünlüsü ve ilk akla gelen mesir macunudur. Kökeni, Pontus Kralı VI. Mithradates’in zehirlenmelere karşı 54 farklı bileşenle geliştirdiği ve bu nedenle mithridaticum olarak adlandırılan bir karışıma dayanan mesirin tarifi, Osmanlı dünyasına İbn-i Sina’nın eserleri aracılığıyla girer. İbn-i Sina bu karışımdan ‘El Mesrudites’ adıyla söz eder; mesir de daha sonraki kaynakların büyük bölümünde benzer adlarla karşımıza çıkar.
Her ne kadar İbni Sina’nın reçetelerinde 60 ürün yer alsa da Osmanlı sarayında bu sayı 41’e indirilir. Mesir macununun 41 bileşeni; tarçın, karabiber, yenibahar, karanfil, çörek otu, hardal tohumu, anason, kişniş, zencefil, hibiskus, zerdeçal, hindistan cevizi, rezene, kebabiye (kübeb biberi), sinameki, sarı halile, vanilya, darıfülfül (uzun biber), kakule, havlıcan, hıyarşembe, safran, kimyon, çam sakızı, mürsafi, meyan balı (meyan kökü özü), zulumba, limon kabuğu, portakal kabuğu, deve dikeni tohumu, keten tohumu, keçiboynuzu, udi hindi, ısırgan tohumu, akbiber, üzüm çekirdeği, hayıt tohumu, biberiye, funda yaprağı, melisa otu ve kara haliledir.

Mesir macunu, yüzyıllardır yaşlılıkta güç ve canlılığı
desteklemek amacıyla tüketilen geleneksel bir karışımdır.
Kültürümüzde cinsel gücü artırdığına inanılan ‘kuvvet macunları’ da bu dertten mustarip (!) bahtsızların sorunlarına çare olarak sıklıkla üretilir
ve tüketilir. 17’nci yüzyıldan kalma, halkın anlayabileceği bir Türkçeyle kaleme alınmış bir ilaç mecmuasında da iktidarsızlık, erken boşalma,
cinsel isteğin azlığı ya da fazlalığı ve cinsel organın küçüklüğü gibi cinsel sorunlara yönelik karışımlar, öneriler ve uygulamalar da yer alır.
Şerbet, macun, sakız, pelte gverdiği ayrıınibi yenilip içilebilir karışımların yanı sıra haricen sürülen merhem ve solüsyonların içeriği, hazırlanışı, kullanım şekli ve miktarı detaylı olarak açıklanır.
Mecmuada yer alan sakız tarifi, okurlara kişiye güç ve kuvvet veren hem erkekte hem de kadında zevk ve istek artıran güç olarak tanıtılır. Dahası, taze ipek kozası, sakız ağacı yemişi, akgünlük otu ve çadır çiçeği kullanılarak hazırlanan sakızın uzun süreli çiğnenmesi durumunda üst üste ilişki yaşanmasına rağmen kişinin isteğinin azalmayacağı ve sakinleşemeyeceği konusunda da uyarıda bulunulur.
Etkisi içildikten iki saat sonra çıkan, cinsel gücü artıran şerbet ise okurlara, kadın ve erkeğin cinsel isteklerini artıran ve çok güçlü bir ilişki vadeden içecek olarak tanıtılır. Keçi sütü, şeker, kudret helvası, biber, ısırgan tohumu, akrepsi kulunç otu, havuç tohumu, tilki kirazı, yaban havucu ve misk kullanılarak hazırlanan şerbetin belki de tek yan etkisi kişinin birden fazla sayıda ilişki yaşama isteğinin artmasıdır.
Cinsel Gücü Artırıcı Macun hazırlanışına gelecek olursak: Tarçın, amber, habeş kakulası, hint sümbülü, ödağacı darıfülfül, zencefil, kocayemiş, misk, karanfil, akrepsi kulunç otu, küçük hindistan cevizi kabuğu turunç kabuğu ve bal karıştırılarak macun haline getirilir. Sabah ve akşam ikişer dirhem yenilmesi önerilir.
Tarih boyunca insanlar yaşlanmanın, güçten düşmenin ve arzunun azalmasının önüne geçebilmek için sayısız çare aradı. Baharatlardan otlara, deniz ürünlerinden egzotik bitkilere, macunlardan şerbetlere kadar uzanan bu uzun afrodizyak tarihi, yalnızca cinselliğe değil insanın genç kalma, arzu duyma ve hayattan zevk alma isteğine de ışık tutuyor. Bugün bilim, geçmişte mucize olarak görülen pek çok karışımın etkisini sorgulasa da değişmeyen bir gerçek var: İnsanlar yüzyıllardır yalnızca bedensel güç değil, sevme, sevilme ve arzulama duygusunu da korumanın yollarını arıyor. Belki de bu nedenle afrodizyakların tarihi, aslında insanın mutluluk arayışının tarihinden başka bir şey değil!
