Yaşlı Meclisleri’nden Parlamentoya: Yaşlıların İktidarı

“Quisque faber suae fortunae.”

– Her insan kendi kaderinin mimarıdır.

Appius Claudius Caecus

Dr. Burak Yolaçan

Dokuz Eylül Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Arkeoloji Bölümü

Başlarken

İnsanlık tarihinin büyük bölümünde yaşlılık, yük değil, birikimin ve deneyimin simgesiydi. Yazının olmadığı, bilginin yalnızca gözlem ve sözlü aktarım yoluyla kuşaktan kuşağa geçtiği dönemlerde yaşlılar, toplulukların hafızası olarak görülüyor ve büyük saygı görüyordu. Erken insan topluluklarının hayatta kalması yaşlıların deneyimine bağlıydı; hangi otun zehirli olduğu, av hayvanlarının hangi patikalarla su yollarına geldikleri gibi gözlem ve tecrübeye dayanan bilgi, bu toplumlar için elzemdi. Bugün yaşlılar toplum içinde genellikle gözden uzak bir noktada unutulmak istense de antik dönemde toplumun en önemli bireyleriydi. Bu toplulukların avlanabilen, savaşabilen ve fiziksel olarak güçlü bireylere ne kadar ihtiyacı varsa, deneyimleriyle yol gösteren yaşlılara da o kadar ihtiyacı vardı. Çünkü yaşlı bir bireyin ölümü yalnızca bir insanın kaybı değil, aynı zamanda kuşaklar boyunca birikmiş bilgiyi ve toplumsal hafızayı da beraberinde götürüyordu.

Antik Yunan’da her ne kadar tiyatro ve edebiyatta yaşlılık, istenmeyen bir durum olarak görülse ve gençliğin enerjisi tercih edilse de yine de toplumda yaşlılar saygı görmekteydi. Yaşlılara gösterilen saygı örneğin Atina’da yasalarla belirgin hale gelmişti; Atina toplumunda çocuklar, anne babalarını geleneklere uygun bir şekilde gömmekle yükümlüydü. Bu son görevini gerektiği gibi yerine getirmeyenler yargılanabilir hatta siyasal ve toplumsal haklarını kaybetme tehlikesiyle karşı karşıya kalabilirdi.

Bilgiye, deneyime ve dolayısıyla yaşa gösterilen saygı, zamanla yaşlıların toplumların yönetiminde ve siyasetinde daha belirleyici bir rol üstlenmesine yol açtı. Küçük insan topluluklarında saygı gören yaşlılar, toplumlar büyüyüp karmaşıklaştıkça da bu konumlarını korudular; danışma kurulları ve yaşlı meclisleri aracılığıyla siyasal kararların merkezinde yer alarak gerontokrasinin temellerini attılar.

Eski Yunan’da danışma kurulları, meclisler

Minos döneminde kralın otoritesi tartışmasız görünse de yanında bir danışma meclisi bulunuyordu. Soylulardan oluşan bu danışma konseylerinin yanında halkın yönetime ne ölçüde katıldığını bilmiyoruz. Ancak mevcut bulgular, yönetimin katı bir oligarşik yapıya sahip olduğunu gösteriyor.

Büyük ailelerden oluşan yerleşimlerde krallar, genellikle bu ailelerin en güçlülerinden çıkardı. Diğer ailelerin reisleri de kendi çıkarlarını temsilen bu oligarşik yapıya ‘danışma kurulu’ bünyesinde katılırdı. Kralın otoritesi ise döneme ve coğrafyaya göre değişebiliyordu. Bazı toplumlarda güçlü bir yönetici olarak öne çıkarken, bazılarında kolayca görevden alınabilecek ya da yalnızca sembolik bir figür olarak kalabilecek bir konumdaydı. Kesin olan ise bu danışma kurullarının, ailelerinin çıkarlarını koruyan ileri yaştaki erkeklerden oluşmasıydı.

Homeros’a göre Myken kralları danışma konseyini bizzat toplar ve toplantılara başkanlık ederdi. Bazı durumlarda soylular da kralı toplantıya çağırabilirlerdi. Danışma konseyi genellikle sabahın erken saatlerinde halk meclisi toplanmadan önce bir araya gelir; gündemdeki konuları görüşür ve daha geniş katılımlı toplantıda izlenecek ortak tutumu belirlerdi. Odysseia’daki anlatıya göre Agamemnon ve Menelaos olağandışı olarak gün batımında meclisi toplantıya çağırdığında Akhalar şarabın etkisiyle sarhoş
halde gelmişti. Homerik dönemde konseyin olağan toplantı yeri kralın bulunduğu saraydı. Konseyin toplanacağı alanda kralın oturacağı bir taht ve etrafındakiler için de “üzerine yumuşak örtüler serilmiş koltuklar” dizilirdi. Olasılıkla daha önceki Minos saraylarındaki taht odalarında görülen uygulamaların benzeri bu dönemde de devam ediyordu. Nitekim Triyns’teki ana megaronda ortasında bir ocağın yer aldığı odanın bir duvarında taht bulunmaktaydı. Aynı şekilde Mykenai’deki sarayda da büyük bir kare
odada tahtın bulunduğu yere ait izler bulundu.

Knossos ‘taht odası’ restitüsyonu.

Homerik dönemlerin sonuna doğru geldiğimizde bu danışma kurullarının görevi devam ederken aynı zamanda artık daha geniş katılımlı meclisler de oluşmaya başlamıştı. Halk kitlelerinin temsili de bu daha geniş katılımlı meclisler sayesinde oldu. Bu geniş katılımlı meclislerin gündemleri genel olarak daha dar kapsamlı danışma kurulları tarafından belirlenir ve bu kurullara da meclislerin kararlarını veto etme hakkı verilirdi. Bu bağlamda geniş katılımlı meclislerin halk kitlelerinin gündemini tam olarak siyasete taşıyıp karar alınmasını sağladıklarından bahsetmek mümkün değildir.

Homerik metinlerde bahsedilen agoralarda, yani siyasi toplantılarda, en öndeki sıralar yaşlılara ayrılır ve söz hakkı da öncelikle bu yaşlılara verilirdi. Bu yaşlılar bulundukları toplulukların siyasetini yönlendirmenin yanı sıra aynı zamanda adalet sağlama yetkisi ile de donatılmıştı.

Bu konsey ve meclis toplantıları her zaman din ile iç içe yürütülürdü. Toplantılar başlamadan önce tanrılara kurbanlar sunulur, adaklar adanır ve ziyafetler düzenlenirdi. Bu meclislere dini karakter kazandırılması elbette yöneticilerin her zaman işine geliyordu. Kendilerini tanrıların koruması ve onayı altında gösteren yöneticiler, aldıkları kararların tanrının inayeti ile kutsandığına toplumu inandırmaya çalışıyordu. Böylece iktidar yalnızca askeri ya da siyasi güce değil, aynı zamanda dini otoriteye de dayanıyor; bu da yönetimin sorgulanmasını güçleştirip itaati pekiştiriyordu. Yaşlılığın getirdiği saygınlık ile birleştiğinde bu tanrısallık her zaman siyasete yön verdi. Anadolu ve Ege dünyasında erken dönemlerden itibaren görülen bu ilişki, farklı biçimlere bürünse de insanlık tarihinin büyük bölümünde etkisini sürdürdü

Hitit Pankus Meclisi

Hitit İmparatorluğunda Eski Krallık döneminin son kralı Telipinu’dur. Telipinu’dan önce taht kavgaları ile sarsılan Hitit İmparatorluğunda Telipinu’nun tahta geçme süreci de kanlı oldu. Bu çatışmalı süreci atlatıp MÖ 1525’te tahta çıkan Telipinu daha sonraki süreçte bu taht kavgalarını önlemek amacıyla Telipinu Fermanını yayımlayarak veraset düzenini açık kurallara bağladı.

“Sadece birinci dereceden prens, kral olsun. Eğer birinci dereceden bir prens yoksa ikinci dereceden bir oğul kral olsun. Eğer hiç varis prens yoksa, birinci dereceden bir prensesle evlenen kişi kral olsun.”

Bu ferman Hitit tarihi boyunca aynen uygulanmasa da daha sonraki süreçte Hitit Kralları veraset konusunda Telipinu’nun belirlediği kuralları esas aldı. Telipinu’nun bu fermanla aynı zamanda pankus meclisini de tekrar düzenlediği kabul edilir. Büyük olasılıkla I. Hattuşili döneminde ilk defa oluşturulduğu düşünülen pankus meclisi Telipinu zamanında belli konularda kralın kararlarını denetleyebilen hatta gerektiğinde ona karşı yaptırım uygulayabilen bir kurum niteliği kazanmıştı. Yüksek yargı organı olarak görevlendirilen bu kurul olasılıkla ileri yaştaki yüksek rütbeli devlet memurlarından oluşuyordu.

Antik Yunanda yaşlı meclisleri

Atina’da Aeropagos Meclisi aristokratik yapısını uzun süre korudu. MÖ 5’inci yüzyıla kadar bir tür yaşlılar konseyi olarak konumlanan Aeropagos’un üyeleri ömür boyu görev yapıyordu. Başlangıçta büyük olasılıkla kralın danışma kurulu olarak ortaya çıkan meclis, daha sonra eski arkhonlar ile ömür boyu seçilen soylulardan oluştu. Böylece belirli bir yaşın ve servet düzeyinin üzerindeki aristokrat kesimi temsil eden bir kurum haline geldi. MÖ 6’ncı yüzyıldaki reformlarla yetkilerinin bir kısmını kaybetti. Bu tarihten sonra ağırlıklı olarak cinayet davaları ve dini suçlar ile ilgilenen bir kurum olarak varlığını sürdürdü.

Atina Pnyx’te ekklesia toplantısı.

Daha sonraki süreçte Boule (Beşyüzler Meclisi) kuruldu. Daha geniş katılımlı olan bu mecliste seçilme yaşı da düşürüldü. Bu mecliste Atina’nın on kabilesinin her birinden kura ile belirlenen 50’şer üye, bir yıl süreyle görev yapıyor ve böylece toplam 500 üyeden oluşan Boule meydana geliyordu. Daha demokratik ve geniş temsil anlayışına dayanan bu yapı, aynı zamanda icracı meclis organı Prytaneis’i oluşturuyordu.

Atina’nın en geniş katılımlı meclisi ise ekklesia idi. 18 yaşını doldurmuş tüm erkek vatandaşlara açık olan bu meclisin toplantılarında yaklaşık 6 bin kişi bulunurdu ve gündemi Boule ve Prytaneis tarafından belirlenirdi.

Antik Akdeniz dünyasında yaşlı meclislerinin en bilinen örneği ise Sparta’lıların gerousia, yaşlılar meclisiydi. Plutarkhos’un aktardığına ve Spartalıların inanışına göre efsanevi yasa koyucu Lykourgos tarafından kurulmuştu. Gerousia, en az 60 yaşında olan ve ömür boyu görev yapan 28 geron ile Sparta’nın 2 kralından oluşuyordu. Gerontokrasinin en çarpıcı örneklerinden biri olarak kabul edilen bu kurum ephorlar (5 kişilik konsey) ve halk meclisiyle birlikte Sparta siyasal düzeninin 3 ana kolundan birini oluşturuyordu. Her bir kurumun yetki ve sorumluluk sınırları tartışma konusu olsa da gerousia en saygın ve prestijli organ olarak kabul ediliyordu. Yasama, yargı ve denetim alanlarında önemli yetkilere sahipti. Yeni seçilen her bir geron kentteki tüm kutsal alan ve tapınakları ziyaret edip adaklar sunar; böylece görevini yalnızca siyasi değil, aynı zamanda kutsal bir sorumluluk olarak üstlenirdi. Yaşlılığın saygı ve otorite ile ilişkilendirildiği Sparta’da gerousia sadece bir siyasi kurum olarak değil aynı zamanda toplumun kültürel ve sosyal değerlerinin somutlaşmış biçimi olarak ortaya çıkmıştı.

Yaşlı meclisi gerousia’nın üyeleri olan gerontes, gerektiğinde Sparta krallarını da denetleyecek ve yargılayacak yetkilerle donatılmıştı, ömür boyu görev alırlardı ve görev dokunulmazlığına sahiplerdi. Daha geniş katılımlı meclis olan apella’nın gündemini belirleme yetkisi de gerousia’daydı. Bu sayede Sparta siyasetinin yönünü belirleme rolü gerousia ve üyeleri olan 60 yaşın üzerindeki 28 kişinin elindeydi.

Bir kurum olarak gerousia diğer Anadolu kentlerinde de bulunuyordu. Sparta’dakinden daha gevşek giriş kuralları, daha genç kabul edilen üyeler ve daha az yetkiyle donatılmış olan bu kurumlar her kentte farklı bir yapıya sahip olabilirdi. Örneğin Ephesos’taki gerousia, diğer yetkilerinin yanında, Tanrıça Artemis’e adaklar sunmak ve kutsal alanın kent ile ilişkilerini düzenlemekle görevliydi. Ayrıca Strabon’un aktardığına göre gerousia, Lysimakhos tarafından oluşturulmuş idari konsey epikletoi ile birlikte “kentin bütün işleri ile ilgilenirdi”. Ancak kentte ele geçen bir yazıt, bu yetkinin sınırsız olmadığını gösterir. Bu yazıta göre Akarnania’lı Euphronius’a vatandaşlık verilmesini öngören karar önce gerousia ve epikletoi tarafından kabul
edilmiş, ardından oylanıp onaylanması için boule ve demosa gönderilmişti. Buradan boule ve demos’un ikili bir yasama organı olarak işlediğini ve aynı zamanda gerousia ve epikletoi’nin de en azından resmi olarak, kentteki tek yetkili kurumlar olmadığını anlayabiliyoruz. Ancak boule ve demos’un gerousia’nın kararlarını veto edip etmeyeceği ya da sadece birer onay makamı olarak çalışıp çalışmadıkları konusu açık değildir; bir ihtimal gerousia ve özellikle kral tarafından bizzat atanmış icracı kurul olan epikletoi’dan gelen tüm kararlar otomatik olarak onanıyordu.

Smyrna, Kyrene, Miletos, Pergamon, Iasos, Knidos gibi birçok kentte gerousia bulunmaktaydı. Bu yaşlı meclislerinin işleyişine ilişkin ayrıntılar her zaman bilinmese de onlarla ilgili çok sayıda yazıt bulunur. Bağışlar, düzenlenen ziyafetler, onurlandırmalar ve çeşitli törenlerle ilgili bu yazıtlar, gerousiaların Hellenistik dönemden itibaren, özellikle de kentlerin Roma egemenliğine girmesiyle birlikte siyasal yetkilerini büyük ölçüde kaybettiklerini gösterir. Buna karşın yaşlılığın sağladığı saygınlık sayesinde varlıklarını koruyan bu meclisler, festivaller ve şölenler düzenlemek, dini törenleri yürütmek, Roma İmparator Kültü ile ilgilenmek gibi daha çok temsil ve prestij niteliği taşıyan görevler üstlenmeye başlamıştı.

Örneğin Nysa antik kentinde, geleneksel olarak gerousianın toplandığı bir yapı olarak kabul edilen gerontikon bulunur. Daha önceki araştırmalarda Sparta’nın ünlü gerousiası ile ilişkilendirilmiş olan, gerontikon olarak adlandırılan bu yapının, son dönem araştırmalarında hem bouleterion (boule’nin toplantı mekânı) hem de odeon (konser salonu) olarak kullanılmış olan karma işlevli bir ikincil yapı olduğu
fikri öne çıkar. Her ne kadar yapının tam işlevi ve kentte bulunan gerousianın yapısı kesin olarak bilinmese de yine de kentte yaşlılar meclisine belli bir gelenekten ötürü saygı gösterilmeye devam edildiği açıktır.

Antik Roma’da siyaset ve yaşlılık

Antik Roma’da en saygın yönetim kurumu olan Senatus, (Senato) adını senex, (yaşlı erkek) sözcüğünden alır ve ‘yaşlılar meclisi’ anlamına gelir. Roma Senatosunun kökenleri Roma’nın efsanevi ilk kralı Romulus’un etrafında topladığı danışma konseyine dayanır. Bu kurulda yer alan her bir pater, bir aile ya da gensin temsilcisiydi.

Başlangıçta 100 kişiden oluşan senatonun katılımcı sayısı zamanla 200, 300’e ve daha sonra 500’e kadar yükseldi. Romulus’un etrafına topladığı bu danışma kurulundaki 100 kişinin soyundan gelenler, Roma toplumundaki yönetici, üst sosyal sınıf olan patricileri oluşturdu. Uzun yıllar boyunca Roma siyasetinde yönetim büyük ölçüde patricilerin elinde kaldı; plebler, yani sıradan halk, siyasal haklardan önemli ölçüde mahrum bırakıldı. İki sınıf arasındaki evlilikler de uzun süre yasaklandı. Augustus döneminde MÖ 18’de dahi Lex Julia de maritandis ordinibus yasası ile her iki sosyal sınıf arası evliliğe kısıtlama getirildi.

Başlangıçta sadece patrici sınıfından kişilerin girebildiği Roma senatosuna kabul edilmek için cursus honorum (kamu görevi basamakları) sürecini tamamlamak, en az 45 yaşında olmak ve bir konsül, en yüksek rütbeli magistrat (devlet görevlisi) ya da censor tarafından atanmak gerekirdi. Uzun mücadeleler ve sınıf çatışmaları sonucu plebler de senatoya girmeyi başardı. Ancak uzunca bir süre yüksek rütbeli magistrat olarak atanamadılar.

Togatus Barberini heykeli, olasılıkla Romalı bir senatörü ataları ile birlikte tasvir ediyor.

Roma senatosunun üyeleri ömür boyu görev yapardı. Senato, senatus consultum adı verilen tavsiye kararları ile konsülleri yönlendirirdi. Resmi olarak bağlayıcı olmayan bu kararlar yüksek rütbeli magistratlar tarafından geleneksel olarak yerine getirilirdi. Yasama yetkisi ise comitia curiata, comitia centuriata, comitia tributa ve concilium plebis gibi halk meclislerine aitti. Bu meclislerde kabul edilen yasalar senatonun tavsiye kararlarından üstün sayılırdı. Buna rağmen senato, sahip olduğu siyasi ağırlık sayesinde yasaların yorumlanması ve devlet yönetiminin yönlendirilmesinde belirleyici bir rol oynamaya devam etti. Romanın çeşitli meclislerinde, örneğin comitia centuriata’da yapılan görüşme ve oylamalar da aristokrat sınıfın
lehine olacak şekilde yapılırdı. Comitia centuriata’nın toplantılarında oylamalar ilk olarak en yüksek gelir grubuna sahip olan grupların açık oylaması ile başlardı. Böylece alt sosyal sınıfların kullanacağı oyların bu ilk oylamalardan etkilenmesi ve aristokratların tercih ettiği yönde oy vermelerinin
sağlanması amaçlanıyordu.

Caecus ilerleyen yaşına ve kör olmasına rağmen senatoya gelip ateşli bir konuşma ile Kineas tarafından senatoya sunulan Epeiros’lu Pyrrhus’un barış önerisinin reddedilmesini sağlamıştır.

Appius Claudius Caecus Senatoda, Cesare Maccari, 1888.

Roma Senatosuna girebilmek için zaten büyük bir servete sahip olmak gerekiyordu; senatörlerin yaklaşık 1 milyon sestertius ederinde servete sahip olması beklenirdi. Buna karşılık bankacılık ve büyük ölçekli deniz ticareti yapmaları yasaktı. Bunun yerine servetini toprak mülkiyeti ve köle emeğine dayanan tarımsal üretimden kazanmış olması gerekirdi. Böylece senatörlerin toplumun üst sosyal sınıfından geliyor olmaları, belki de birkaç kuşak önceki ailelerinden elde ettikleri servetlere sahip olmaları garanti altına alınırdı. İmparatorluk döneminin ilerleyen yıllarında ise senato sadece bir onay makamına dönüştü. Bu süreçte cursus honorum göz ardı edilmeye ve senatörler imparatorlar tarafından atanmaya başladı; senatörlük kimi
zaman babadan oğula geçen bir makam halini aldı.

Bitirirken

Cicero, 63 yaşında yazdığı, Cato Maior de Senectute, Yaşlılık Üzerine, kitabında Roma toplumunda da tartışma konusu olan yaşlılık, bilgelik ve ölümden bahsederken, 84 yaşında olan Yaşlı Cato’yu konuşturur.

“Ne ak saçlar ne yüzdeki kırışıklıklar insana hemen saygı sağlayamaz, ancak onurlu bir yaşamdan sonra bu olgun çağa yetişen kimse bunun meyvelerine erişir.”

Yaşlılığın kötü görünmesinin dört nedeni olduğunu söyler: İnsanı işlerinden uzaklaştırması, bedeni zayıflatması, insanı her türlü zevkten mahrum kılması ve ölüme yaklaştırması. Ardından bu düşüncelerin neden doğru olmadığını tek tek açıklar.

Torlonia’dan Patrici portresi, Yaşlı Cato’yu tasvir ettiği de düşünülür.

Ona göre insan bazı bedensel işlerden uzaklaşsa bile manevi işlerini daha da iyi ve bilge bir şekilde yapabilir. Büyük işler kol gücü ya da hız ve çeviklikle değil, düşünce, sözünü geçirme ve ortaya doğru düşünceler atmakla başarılır. Cicero, yaşlılığın bedensel gücü azaltmasını da bir eksiklik olarak görmez. Gençliğinde boğa gibi güçlü olmayı hiç önemsemediğini, bu yüzden yaşlanınca gücünün azalmasına da üzülmediğini söyler. Üstelik bunu söylerken okura kendisini işaret eder: “Beni görmüyor musunuz? Bu yaşıma rağmen konuşurken sesim hâlâ ne kadar gür.”

Cicero’ya göre bedensel haz, doğanın insana verdiği en büyük belalardan biridir. Şehvetin göze almayacağı hiçbir suç, hiçbir kötü eylem yoktur, şehvetin egemen olduğu yerde erdem tutunamaz. İnsan yaşlandıkça bedensel zevkler yerine daha yüce amaçlara yönelebilir.

Ölüm ise yaşlılardan uzun süre uzak kalamaz. Ancak Cicero’ya göre, bunca yıl yaşamış olmasına rağmen ölümün korkulacak değil, kabullenilecek bir gerçek olduğunu anlayamamış bir yaşlı, yaşamın en temel gerçeklerinden birini kavrayamamış demektir. Genç bile olsa akşama kadar yaşayacağını kesin olarak söyleyecek kadar aptal bir insan var mıdır? Üstelik genç yalnızca uzun bir ömür sürmeyi umut ederken, yaşlı zaten o uzun yaşamı geride bırakmıştır.

İlk insan topluluklarından bu yana yaşlıların yönetim süreçlerinde yer alıyor olması farklı biçimlere bürünse de günümüzde de devam ediyor. Artık modern yönetimler büyük oranda geniş katılımlı seçim sonuçlarına dayalı olsa da yine de siyasette ileri yaştaki bireylerin ağırlığı göze çarpıyor. Dünya parlamentolarının dağılımına bakıldığında 45 yaşın altındaki parlamento üyelerinin oranı yalnızca %52’dir. Parlamento üyelerinin ortalama yaşı ise 53’tür. Her ne kadar günümüzde 53 yaş çok ileri bir yaş olarak kabul edilmese de birçok parlamentoda 90 yaşın üzerindeki milletvekillerinin görev yapmayı sürdürmesi, yaşlıların siyasal karar alma mekanizmalarındaki etkisinin hala güçlü olduğunu gösteriyor.

Parlamentolarındaki milletvekillerinin yaş ortalamasının en yüksek olduğu ülkeler arasında Ürdün (66.9), Kamboçya (66), Kamerun (65.5), Çad (64), Zimbabwe (63.2), Bahreyn (62.2) öne çıkar. Kuzey Avrupa siyasetinde parlamentoda gençleşme hareketleri diğer ülkelere kıyasla daha belirgindir. İsveç parlamentosunun yaş ortalaması 46.7 iken Norveç parlamentosunun ise 45.1dir.

En genç parlamentolardan birine sahip ülkelerden biri ise Türkmenistan’dır. Ülkede parlamentonun yaş ortalaması 41’dir. Babasından görevi devralan mevcut cumhurbaşkanı da 44 yaşındadır. Ancak Türkmenistan örneğinde görülen düşük yaş ortalaması, Kuzey Avrupa ülkelerindekinden farklı dinamiklerin sonucudur. Kuzey Avrupa’da bu durum daha çok kuşak değişimiyle ilişkilendirilirken, Türkmenistan’da otoriter yönetim yapısı ve iktidarın aile içinde devredilmesi belirleyicidir.

Amerika Birleşik Devletleri üst kamarası olan Senatosunun yaş ortalaması 69, en yaşlı üyesi ise 91 yaşındadır. Alt kamara olan Temsilciler Meclisinde de benzer bir durum söz konusudur; yaş ortalaması 58 olan meclisin en yaşlı üyesi 87 yaşındadır. Ülkenin son iki başkanı 82 ve 80 yaşındadır.

Türkiye Büyük Millet Meclisinin yaş ortalaması dünya ortalamasına oldukça yakındır. TBMM üyelerinin yaş ortalaması 52, en yaşlı milletvekili ise 75 yaşındadır. Türkiye Cumhuriyeti’nin son iki cumhurbaşkanı da 64 ve 72 yaşlarında görev başındaydı. Bu veriler, Türkiye’de de siyasal karar alma mekanizmalarında ileri yaştaki siyasetçilerin önemli bir ağırlığa sahip olduğunu gösteriyor.

Çift meclisli sisteme sahip birçok Avrupa ülkesinde alt kamaraların yaş ortalaması üst kamaralara göre daha
düşüktür. Bunun temel nedenlerinden biri, üst kamaralarda uzun süreli ya da ömür boyu üyeliklerin bulunması ve bu meclislerin tarihsel olarak daha varlıklı, ayrıcalıklı ve ileri yaştaki üyelerden oluşmasıdır. Örneğin Fransa Parlamentosunun yaş ortalaması 49.3 iken Senatonun yaş ortalaması 59.9’dur. Aynı şekilde İtalya Parlamentosunun yaş ortalaması 49.9 iken Senatonun ise 55.8’dir. İngiltere’de Avam Kamarası yaş ortalaması 49.2 iken Lordlar Kamarası’nın yaş ortalaması 70’e ulaşır.

İlk insan topluluklarında yaşlıların yönetimde söz sahibi olması, deneyim ve birikimin hayatta kalmak için vazgeçilmez olmasının doğal bir sonucuydu. Zamanla bu ihtiyaç kurumsallaştı; yaşlı meclisleri ortaya çıktı, ardından senatolar ve üst kamaralar oluştu. Aradan binlerce yıl geçmesine rağmen bu siyasal miras bütünüyle ortadan kalkmış değil. Yaşlılık artık tek başına siyasal iktidarın belirleyicisi olmasa da yaş ile otorite arasındaki tarihsel bağ varlığını sürdürüyor. Günümüzdeki asıl tartışma konusu ise yaşlıların siyasette yer alıp almaması değil; farklı kuşakların ve farklı toplumsal kesimlerin karar alma süreçlerinde ne
ölçüde temsil edilebildiğidir. Belki de binlerce yıldır değişmeyen soru hala aynıdır: Siyasette yaş gerçekten bilgelik anlamına mı geliyor, yoksa iktidarın en eski alışkanlıklarından biri mi?

Leave a Reply

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir